Azərbaycanın iqtisadi inkişafından danışarkən uzun illər ölkənin neft və qaz sektorunun xüsusi rolunu qeyd etmək təbiidir. Enerji resursları ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsində, iri infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsində və Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayıb. Lakin iqtisadiyyatın davamlı inkişafı üçün qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi də getdikcə daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə dövlət siyasətində bu istiqamətə diqqətin artırılması və yeni istehsal sahələrinin yaradılması da məhz bu yanaşmanın bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Sentyabrın 22-də Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirənin keçirilməsi bu baxımdan diqqət çəkən hadisələrdən biridir. Müşavirədə Prezident İlham Əliyev dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. Qeyd olunub ki, bu sahənin inkişafı yeni və müasir sənaye istiqamətinin formalaşmasına, təbii resurslardan səmərəli istifadəyə və istehsal zəncirinin yaradılmasına imkan verə bilər.
Burada diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də odur ki, söhbət yalnız yeni yataqların aşkar edilməsindən və filizin hasilatından getmir. Dövlət Proqramında əsas məqsəd xammalın ölkə daxilində daha çox emal olunması və daha yüksək əlavə dəyər yaradılmasıdır. Başqa sözlə, yerin altından çıxarılan sərvətin mümkün qədər hazır və ya daha yüksək emal səviyyəsinə malik məhsula çevrilməsi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma ölkənin qeyri-neft sənayesinin genişlənməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Rəqəmlər də qarşıya qoyulan məqsədlərin miqyasını göstərir. 2027–2030-cu illərdə proqramın həyata keçirilməsi üçün 5,3 milyard manat investisiya nəzərdə tutulur. 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması planlaşdırılır. İnvestisiyaların təxminən 80 faizinin qeyri-büdcə mənbələrindən formalaşması nəzərdə tutulur ki, bu da dövlət müəssisələri və özəl sektorun prosesdə iştirakına xüsusi yer verildiyini göstərir.
Bu planların vətəndaş üçün ən anlaşılan tərəflərindən biri yeni iş yerlərinin yaradılmasıdır. Proqram çərçivəsində 5 mindən çox daimi iş yerinin açılması nəzərdə tutulur. Lakin mümkün iqtisadi təsir bununla məhdudlaşmır. Mədənlərin fəaliyyəti ilə yanaşı, emal müəssisələrinin, logistika və nəqliyyat xidmətlərinin, yerli podratçı və təchizatçı şirkətlərin inkişafına da ehtiyac yaranacaq. Beləliklə, bir sənaye layihəsinin ətrafında daha geniş iqtisadi fəaliyyət formalaşa bilər.
Məsələnin başqa bir mühüm tərəfi işğaldan azad edilmiş ərazilərlə bağlıdır. Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilanda yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının istismara cəlb edilməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Naxçıvanda da geoloji kəşfiyyat işlərinin aparılması planlaşdırılır. Bu layihələr həm təbii ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunması, həm də həmin ərazilərdə məşğulluğun və iqtisadi fəallığın artması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Qeyd edək ki, Dövlət Proqramının 23 sentyabr tarixində təsdiqlənməsi ilə qarşıya qoyulan hədəflər artıq konkret dövlət sənədi ilə müəyyənləşib. Qarşıdakı dörd il bu hədəflərin icrası baxımından əsas mərhələ olacaq. Əsas məsələ Azərbaycanın təbii sərvətlərinin sadəcə hasil edilməsi deyil, həmin sərvətlərdən ölkə daxilində daha çox əlavə dəyər, istehsal, ixrac və məşğulluq yaratmaqdır. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının gələcək strukturunda mühüm yer tuta biləcək yeni istiqamətlərdən biri kimi diqqət çəkir.
Xəqani Şirinov
Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr
Veteranlar Təşkilatının Pirallahı rayon filialının sədri