{"id":69746,"date":"2026-11-16T23:03:46","date_gmt":"2026-11-16T19:03:46","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=69746"},"modified":"2026-11-16T23:03:46","modified_gmt":"2026-11-16T19:03:46","slug":"dunya-liderl%c9%99rinin-hesablari-nec%c9%99-h%c9%99d%c9%99f-alinir-1-kecidlik-t%c9%99hluk%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=69746","title":{"rendered":"D\u00fcnya liderl\u0259rinin hesablar\u0131 nec\u0259 h\u0259d\u0259f al\u0131n\u0131r? &#8211; 1 ke\u00e7idlik t\u0259hl\u00fck\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00fcasir d\u00fcnyada r\u0259q\u0259msal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259si art\u0131q yaln\u0131z texnoloji \u015firk\u0259tl\u0259rin v\u0259 ya ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin problemi deyil.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/Mecra.az\"><strong>Mecra.az<\/strong><\/a> x\u0259b\u0259r verir ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin siyasi kommunikasiya v\u0259 informasiya m\u00fcbadil\u0259sinin \u0259sas vasit\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si bu platformalarda t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259sini milli v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin m\u00fch\u00fcm komponentl\u0259rind\u0259n biri kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n<p>Noyabr\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 hesablar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan kiberh\u00fccumlar da bu bax\u0131mdan diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidentinin r\u0259smi \u201cX\u201d hesab\u0131nda \u201cBitly\u201d ke\u00e7idl\u0259ri yer alan, 2011-ci il\u0259 aid b\u0259zi k\u00f6hn\u0259 payla\u015f\u0131mlar\u0131nda aidiyy\u0259ti olmayan ke\u00e7idl\u0259r peyda olub. M\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259rhal n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb, problemli m\u0259qamlar\u0131n ham\u0131s\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong><em>\u201cBitly\u201d problemi \u2013 n\u0259 ba\u015f verir?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, sosial media payla\u015f\u0131mlar\u0131ndak\u0131 uzun veb-ke\u00e7idl\u0259ri q\u0131sa formada t\u0259qdim ed\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 \u201cX\u201d platformas\u0131nda simvol m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin m\u00f6vcud oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 \u2013 2010-cu ill\u0259rd\u0259 geni\u015f istifad\u0259 edil\u0259n \u201cBitly\u201d xidm\u0259tind\u0259 2026-c\u0131 il noyabr\u0131n 14-d\u0259 qlobal problem m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. N\u0259tic\u0259d\u0259 xidm\u0259t vasit\u0259sil\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f b\u0259zi k\u00f6hn\u0259 ke\u00e7idl\u0259r d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k istifad\u0259\u00e7il\u0259ri tamamil\u0259 f\u0259rqli internet s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>\u201cNew York Post\u201d n\u0259\u015frinin noyabr\u0131n 15-d\u0259 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, AB\u015e Prezidenti Donald Tramp\u0131n \u201cX\u201d hesab\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 20 k\u00f6hn\u0259 payla\u015f\u0131m\u0131n daxilind\u0259ki \u201cBitly\u201d ke\u00e7idl\u0259ri d\u0259yi\u015fdirilib. \u0130stifad\u0259\u00e7il\u0259r h\u0259min ke\u00e7idl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Ep\u015fteyn i\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 materiallara v\u0259 dig\u0259r f\u0259rqli m\u0259zmunlu s\u0259hif\u0259l\u0259r\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>Eyni problem d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck fast-fud \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259n olan \u201cMcDonald&#8217;s\u201d v\u0259 \u201cBurger King\u201d \u015firk\u0259tl\u0259rinin sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 payla\u015f\u0131mlar\u0131na da t\u0259sir edib. Bel\u0259 ki, h\u0259r iki \u015firk\u0259tin \u201cX\u201d platformas\u0131nda ill\u0259r \u0259vv\u0259l yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 b\u0259zi payla\u015f\u0131mlardak\u0131 ke\u00e7idl\u0259r d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k istifad\u0259\u00e7il\u0259r 11 sentyabr terror aktlar\u0131 v\u0259 Almaniyada nasist rejimi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumat s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirilib.<\/p>\n<p>CNN-in m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, \u201cBurger King\u201d n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u015firk\u0259tin bu ke\u00e7idl\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sind\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 problemi aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc bildirib. \u201cMcDonald&#8217;s\u201d is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259rhal a\u00e7\u0131qlama verm\u0259yib.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n insidentl\u0259r fonunda \u201cBitly\u201d d\u0259 a\u00e7\u0131qlama yayaraq b\u0259zi k\u00f6hn\u0259 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tsiz ke\u00e7idl\u0259rin yenid\u0259n istifad\u0259 edilm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259n problemin a\u015fkarland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu prosesd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n hesablar\u0131n dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f ke\u00e7idl\u0259rin deaktiv edildiyini bildirib.<\/p>\n<p>Bu hadis\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259tta uzun ill\u0259r \u0259vv\u0259l payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f m\u0259lumatlar v\u0259 h\u0259min m\u0259lumatlarda yer alan ke\u00e7idl\u0259r bel\u0259 sonradan kibercinay\u0259tkarlar\u0131n m\u00fcdaxil\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn vasit\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>\u201cMcDonald&#8217;s\u201d\u0131n \u201cInstagram\u201d hesab\u0131na kriptovalyuta h\u00fccumu<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Son ba\u015f ver\u0259nl\u0259r \u201cMcDonald&#8217;s\u201d\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi ilk bel\u0259 insident bu deyil. 2024-c\u00fc il avqustun 21-d\u0259 \u015firk\u0259tin r\u0259smi \u201cInstagram\u201d hesab\u0131 s\u0131nd\u0131r\u0131laraq izl\u0259yicil\u0259r\u0259 saxta kriptovalyuta reklam\u0131 t\u0259qdim edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Hakerl\u0259r \u201cSolana\u201d blok\u00e7eynind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f GRIMACE adl\u0131 memkoinin reklam\u0131n\u0131 yay\u0131mlam\u0131\u015fd\u0131lar. Saxta reklam\u0131n yay\u0131lmas\u0131ndan sonra tokenin bazar d\u0259y\u0259ri q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 t\u0259xmin\u0259n 20 milyon dollara y\u00fcks\u0259lmi\u015f, daha sonra is\u0259 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azalaraq 1 milyon dollardan a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>H\u0259min vaxt \u015firk\u0259tin hesab\u0131nda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n m\u0259lumatda kriptovalyuta layih\u0259si \u201cMcDonald&#8217;s eksperimenti\u201d kimi t\u0259qdim edilmi\u015f, profilin \u00f6z\u00fcnd\u0259 is\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rd\u0259n t\u0259xmin\u0259n 700 min dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 kriptovalyuta \u0259ld\u0259 edildiyin\u0259 dair ifad\u0259 yer alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p><em><strong>Obama, Bayden, Mask v\u0259 Qeyts d\u0259 hakerl\u0259rin h\u0259d\u0259find\u0259 olub<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Siyasi v\u0259 ictimai fiqurlar\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 hesablar\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 hallar\u0131 yeni deyil. Bunun \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri 15 iyul 2020-ci ild\u0259 \u201cTwitter\u201d platformas\u0131nda ba\u015f vermi\u015f geni\u015fmiqyasl\u0131 kiberh\u00fccumdur.<\/p>\n<p>H\u0259min vaxt Barak Obama, Co Bayden, \u0130lon Mask, Bill Qeyts, Ceff Bezos, Maykl Blumberq v\u0259 Uorren Baffet kimi tan\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin hesablar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cApple\u201d, \u201cUber\u201d v\u0259 bir s\u0131ra kriptovalyuta \u015firk\u0259tl\u0259rinin r\u0259smi s\u0259hif\u0259l\u0259ri h\u00fccuma m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>AB\u015e \u018fdliyy\u0259 Nazirliyinin hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131 materiallarda \u00fcmumilikd\u0259 130-a yax\u0131n hesab\u0131n h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bildirilirdi. Hakerl\u0259r b\u0259zi hesablara n\u0259zar\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k onlar\u0131n ad\u0131ndan saxta kriptovalyuta kampaniyas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130stifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n mesajlarda m\u00fc\u0259yy\u0259n kriptovalyuta \u00fcnvan\u0131na pul k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259l\u0259ri m\u00fcqabilind\u0259 v\u0259saitl\u0259rinin ikiqat qaytar\u0131laca\u011f\u0131 v\u0259d edilirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r aldad\u0131lm\u0131\u015f, hadis\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 platformalar\u0131ndan birinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sisteminin z\u0259iflikl\u0259rini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Bu insidentd\u0259n sonra AB\u015e-d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p><em><strong>Yeni n\u0259sil h\u00fccumlar daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b xarakter al\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 ba\u015f ver\u0259n son insidentl\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, h\u00fccumlar\u0131n metodlar\u0131 zaman ke\u00e7dikc\u0259 d\u0259yi\u015fir. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259sas\u0259n parollar\u0131n o\u011furlanmas\u0131 v\u0259 hesablar\u0131n birba\u015fa \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan h\u00fccumlar indi daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b texniki mexanizml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>Kibercinay\u0259tkarlar sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 inteqrasiya olunmu\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259f t\u0259tbiql\u0259rind\u0259n, k\u00f6hn\u0259 ke\u00e7idl\u0259rd\u0259n, z\u0259if qorunan r\u0259q\u0259msal xidm\u0259tl\u0259rd\u0259n v\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin diqq\u0259tsizliyind\u0259n yararlanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>S\u00fcni intellekt texnologiyalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 is\u0259 bu t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rin miqyas\u0131n\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirir. Avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sisteml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 k\u00fctl\u0259vi fi\u015finq kampaniyalar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, saxta m\u0259zmunun yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif hesablara eyni vaxtda h\u00fccumlar\u0131n t\u0259\u015fkili asanla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><em><strong>R\u0259q\u0259msal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259si kimi<\/strong><\/em><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu n\u00fcmun\u0259l\u0259r bir reall\u0131\u011f\u0131 ortaya qoyur: D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131ndan d\u00fcnya texnologiya n\u0259h\u0259ngl\u0259rin\u0259, beyn\u0259lxalq \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259n ayr\u0131-ayr\u0131 ictimai xadiml\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259r k\u0259s kiberm\u00fcdaxil\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. Bu is\u0259 \u00e7ox ciddi probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k hald\u0131r.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik d\u00f6vl\u0259t suverenliyinin v\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, r\u0259q\u0259msal platformalar\u0131n imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259ndikc\u0259, h\u0259min platformalarda m\u00f6vcud olan t\u0259hdidl\u0259r d\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fir. Bu is\u0259 h\u0259m beyn\u0259lxalq texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 milli kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qurumlar\u0131n\u0131n daha \u00e7evik v\u0259 qabaqlay\u0131c\u0131 m\u00fcdafi\u0259 mexanizml\u0259ri formala\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir. (Bizim.media)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir d\u00fcnyada r\u0259q\u0259msal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259si art\u0131q yaln\u0131z texnoloji \u015firk\u0259tl\u0259rin v\u0259 ya ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin problemi deyil. Mecra.az x\u0259b\u0259r verir ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin siyasi kommunikasiya v\u0259 informasiya m\u00fcbadil\u0259sinin \u0259sas vasit\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":69747,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-69746","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69746"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69748,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69746\/revisions\/69748"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}