{"id":69195,"date":"2026-11-11T09:09:02","date_gmt":"2026-11-11T05:09:02","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=69195"},"modified":"2026-11-11T11:09:56","modified_gmt":"2026-11-11T07:09:56","slug":"must%c9%99qil-az%c9%99rbaycanin-dovl%c9%99tcilik-v%c9%99-demokratiya-yolunun-huquqi-t%c9%99m%c9%99li","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=69195","title":{"rendered":"M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik v\u0259 demokratiya yolunun h\u00fcquqi t\u0259m\u0259li"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t qurmaq yaln\u0131z suverenliyi elan etm\u0259kl\u0259 bitmir. Bu m\u00fcst\u0259qilliyi qorumaq, d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259t prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k, c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf istiqam\u0259tl\u0259rini h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 salmaq laz\u0131md\u0131r. M\u0259hz bu bax\u0131mdan Konstitusiya h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin siyasi v\u0259 h\u00fcquqi sisteminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 yeni \u018fsas Qanunun haz\u0131rlanmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun \u0259n m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n biri idi.<\/p>\n<p>1991-ci ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa ed\u0259n Az\u0259rbaycan m\u00fcr\u0259kk\u0259b siyasi, iqtisadi v\u0259 ictimai prosesl\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6lk\u0259d\u0259 sabit d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, h\u00fcquqi sistemin yenil\u0259nm\u0259si, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin institusional \u0259saslar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. \u018fvv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259n miras qalm\u0131\u015f h\u00fcquqi normalar art\u0131q m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n yeni siyasi reall\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik prinsipl\u0259rini tam \u0259ks etdirmirdi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259tin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259n, demokratik idar\u0259\u00e7ilik prinsipl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n yeni Konstitusiyan\u0131n q\u0259bulu x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu prosesd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 birba\u015fa i\u015ftirak\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. 1995-ci il may\u0131n 2-d\u0259 Milli M\u0259clisin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin s\u0259drliyi alt\u0131nda yeni Konstitusiya layih\u0259sini haz\u0131rlayan komissiyan\u0131n t\u0259rkibi t\u0259sdiq edildi. 34 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komissiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015funu, hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rini, insan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00f6lk\u0259nin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131n h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n s\u0259n\u0259d haz\u0131rlamaq v\u0259zif\u0259si dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev komissiyan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n r\u0259hb\u0259rlik edir, layih\u0259nin haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 m\u00fczakir\u0259si prosesind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edirdi. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin konstitusiya t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, beyn\u0259lxalq h\u00fcququn v\u0259 demokratik idar\u0259\u00e7ilik prinsipl\u0259rinin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131, eyni zamanda Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin s\u0259n\u0259dd\u0259 \u0259ks etdirilm\u0259si \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n idi. Layih\u0259nin ictimai m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 da bu prosesin m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n biri oldu. Heyd\u0259r \u018fliyev 1995-ci il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 komissiyan\u0131n iclas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k yeni Konstitusiyan\u0131n demokratik prinsipl\u0259r\u0259 \u0259saslanmal\u0131, d\u00fcnya demokratiyas\u0131n\u0131n nailiyy\u0259tl\u0259rini v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259li oldu\u011funu vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131. N\u0259hay\u0259t, 1995-ci il noyabr\u0131n 12-d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n ilk Konstitusiyas\u0131 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si \u2013 referendum yolu il\u0259 q\u0259bul edildi. Be\u015f b\u00f6lm\u0259, 12 f\u0259sil v\u0259 158 madd\u0259d\u0259n ibar\u0259t olan \u018fsas Qanun h\u0259min il noyabr\u0131n 27-d\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 mindi. Bu hadis\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qillik tarixind\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 oldu.<\/p>\n<p>Konstitusiyan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti yaln\u0131z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin idar\u0259etm\u0259 sistemini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259si il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131. S\u0259n\u0259din \u0259sas prinsipl\u0259rind\u0259n biri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n demokratik, h\u00fcquqi, d\u00fcny\u0259vi v\u0259 unitar respublika kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si idi. Konstitusiyada hakimiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fc prinsipi t\u0259sbit olundu: qanunvericilik hakimiyy\u0259ti Milli M\u0259clis\u0259, icra hakimiyy\u0259ti Prezident\u0259, m\u0259hk\u0259m\u0259 hakimiyy\u0259ti is\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259val\u0259 edildi. Bu b\u00f6lg\u00fc d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tinin t\u0259\u015fkilinin h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi.<\/p>\n<p>\u018fsas Qanunda insan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na geni\u015f yer ayr\u0131lmas\u0131 da x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. \u0130nsan l\u0259yaq\u0259tin\u0259 h\u00f6rm\u0259t, b\u0259rab\u0259rlik, s\u00f6z v\u0259 fikir azadl\u0131\u011f\u0131, vicdan azadl\u0131\u011f\u0131, m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququ, siyasi i\u015ftirak v\u0259 dig\u0259r fundamental h\u00fcquqlar konstitusion t\u0259minat kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi. Xalq\u0131n hakimiyy\u0259tin yegan\u0259 m\u0259nb\u0259yi olmas\u0131, \u00f6z irad\u0259sini referendum v\u0259 se\u00e7kil\u0259r vasit\u0259sil\u0259 ifad\u0259 etm\u0259si prinsipi t\u0259sbit olundu. Bununla da demokratik d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun \u0259sas h\u00fcquqi istiqam\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin Konstitusiyan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131ndak\u0131 rolunu qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259rk\u0259n onun d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik konsepsiyas\u0131n\u0131n \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. O, yeni \u018fsas Qanunu yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259nziml\u0259y\u0259n h\u00fcquqi s\u0259n\u0259d kimi deyil, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdir\u0259n fundamental s\u0259n\u0259d kimi t\u0259qdim edirdi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 apar\u0131lan konstitusiya quruculu\u011fu prosesi m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi institutlar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, qanunvericilik sisteminin yenil\u0259nm\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyinin h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131m oldu.<\/p>\n<p>1995-ci il Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 konstitusion-h\u00fcquqi islahatlar davam etdirildi. 2002, 2009 v\u0259 2016-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n referendumlarla \u018fsas Qanuna \u0259lav\u0259 v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edildi. Bu fakt Konstitusiyan\u0131n \u00f6lk\u0259nin d\u0259yi\u015f\u0259n ictimai-siyasi v\u0259 h\u00fcquqi t\u0259l\u0259bl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 yenil\u0259n\u0259n fundamental s\u0259n\u0259d oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn 12 noyabr \u2013 Konstitusiya G\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. 1996-c\u0131 il noyabr\u0131n 1-d\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin imzalad\u0131\u011f\u0131 f\u0259rmanla bu tarixin h\u0259r il qeyd edilm\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildi. Konstitusiya G\u00fcn\u00fc yaln\u0131z tarixi hadis\u0259nin xat\u0131rlanmas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n, v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, qanunun aliliyinin v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik m\u0259suliyy\u0259tinin \u0259h\u0259miyy\u0259tinin bir daha diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lam\u0259tdar g\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Konstitusiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu tarixind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Heyd\u0259r \u018fliyevin bu proses\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi, komissiyan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 i\u015ftirak\u0131 v\u0259 demokratik, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t prinsipl\u0259rinin \u018fsas Qanunda t\u0259sbit olunmas\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259 h\u0259min tarixi prosesin m\u00fch\u00fcm faktlar\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, demokratik d\u00f6vl\u0259tin formala\u015fmas\u0131 yaln\u0131z Konstitusiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 yekunla\u015fm\u0131r. Bu prinsipl\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 t\u0259tbiqi, qanunun aliliyinin qorunmas\u0131 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n real t\u0259minat\u0131 davaml\u0131 h\u00fcquqi v\u0259 institusional inki\u015faf t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Konstitusiya d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi kimliyini, xalq\u0131n suveren irad\u0259sini v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259suliyy\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259n \u018fsas Qanundur. Onun mahiyy\u0259tinin qorunmas\u0131 v\u0259 prinsipl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si is\u0259 h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcquqi inki\u015faf\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca \u015f\u0259rtidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Samir H\u00fcseynov<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Pirallah\u0131 Rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Aparat\u0131n\u0131n <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>S\u0259n\u0259d d\u00f6vriyy\u0259si, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri v\u0259 inzibati i\u015fl\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t qurmaq yaln\u0131z suverenliyi elan etm\u0259kl\u0259 bitmir. Bu m\u00fcst\u0259qilliyi qorumaq, d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259t prinsipl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k, c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf istiqam\u0259tl\u0259rini h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 salmaq laz\u0131md\u0131r.&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":69196,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[74],"tags":[],"class_list":["post-69195","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmiyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69195"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69197,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69195\/revisions\/69197"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}