{"id":55387,"date":"2026-05-18T09:40:13","date_gmt":"2026-05-18T05:40:13","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=55387"},"modified":"2026-05-18T09:40:13","modified_gmt":"2026-05-18T05:40:13","slug":"ciy%c9%99l%c9%99k-haqqinda-maraqli-faktlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=55387","title":{"rendered":"\u00c7iy\u0259l\u0259k haqq\u0131nda maraql\u0131 <span class=\"mecra-highlight\" style=\"color:#ff0000;\">FAKTLAR<\/span>"},"content":{"rendered":"<p>Yay\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 \u00e7iy\u0259l\u0259k daim masalar\u0131m\u0131zda \u015f\u0259r\u0259fli yer tutur, \u015firin dad\u0131 v\u0259 t\u0259rav\u0259tli \u0259tri il\u0259 bizi sevindirir. Lakin bilirdinizmi ki, bu adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n gil\u0259meyv\u0259nin arxas\u0131nda sizi t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259k bir \u00e7ox maraql\u0131 faktlar gizl\u0259nir \u2014 botaniki x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n tutmu\u015f tarixi maraqlara q\u0259d\u0259r?<\/p>\n<p><strong><a href=\"http:\/\/Mecra.az\">Mecra.az<\/a> <\/strong>\u00e7iy\u0259l\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 maraql\u0131 faktlar\u0131\u00a0t\u0259qdim edir:<\/p>\n<p><strong>Botaniki x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 t\u0259snifat\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00dcmumi ad\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, botaniki bax\u0131mdan \u00e7iy\u0259l\u0259k \u0259slind\u0259 gil\u0259meyv\u0259 deyil! O, &#8220;birl\u0259\u015fmi\u015f meyv\u0259&#8221; v\u0259 ya &#8220;yalan\u00e7\u0131 gil\u0259meyv\u0259&#8221; (sunina) say\u0131l\u0131r. \u018fsl meyv\u0259l\u0259r is\u0259 s\u0259thind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ki\u00e7ik toxumlard\u0131r, bizim yediyimiz \u015fir\u0259li hiss\u0259 is\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f \u00e7i\u00e7\u0259k altl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Toxumlar&#8230; xaricd\u0259! Bu, \u00e7iy\u0259l\u0259yin \u0259n maraql\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259r bir gil\u0259meyv\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 200 toxum olur v\u0259 onlar\u0131n h\u0259r biri \u0259slind\u0259 ayr\u0131ca ki\u00e7ik bir meyv\u0259dir. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc olsa da, \u00e7iy\u0259l\u0259k g\u00fcl\u00e7i\u00e7\u0259klil\u0259r (Rosaceae) f\u0259sil\u0259sin\u0259 aiddir &#8211;\u00a0eynil\u0259 alma, armud, albal\u0131 v\u0259 g\u00fcll\u0259r kimi.<\/p>\n<p>\u00c7iy\u0259l\u0259k v\u0259 yemi\u015fan (yer \u00e7iy\u0259l\u0259yi) yax\u0131n qohumdurlar. Ukrayna dilind\u0259 b\u00f6y\u00fck meyv\u0259li yemi\u015fan n\u00f6vl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u00e7iy\u0259l\u0259k deyilir, \u00e7\u00fcnki biologiyada onlar eyni cins\u0259 aiddirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u00c7iy\u0259l\u0259yin tarixi v\u0259 co\u011frafiyas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iy\u0259l\u0259k haqq\u0131nda ilk yaz\u0131l\u0131 m\u0259lumat eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 230-cu ill\u0259r\u0259 aiddir; o d\u00f6vrd\u0259 \u0130taliyada \u00e7iy\u0259l\u0259k \u0259kilirdi. Lakin Avropada \u00e7iy\u0259l\u0259k XVI \u0259srd\u0259 populyarla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u00fcasir ba\u011f \u00e7iy\u0259l\u0259yi (Fragaria x ananassa) \u015eimali Amerika v\u0259 \u00c7ilid\u0259n olan iki v\u0259h\u015fi n\u00f6v\u00fcn XVIII \u0259srd\u0259 Fransada t\u0259sad\u00fcf\u0259n \u00e7arpazla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131b. \u00c7iy\u0259l\u0259k d\u00fcnyada \u0259n populyar ba\u011f bitkil\u0259rind\u0259n biridir. Dem\u0259k olar ki, h\u0259r yerd\u0259\u00a0 &#8211; q\u00fctbl\u0259r v\u0259 Avstraliyadan ba\u015fqa h\u0259r yerd\u0259 yeti\u015fdirilir. Haz\u0131rda d\u00fcnyada 300-d\u0259n \u00e7ox \u00e7iy\u0259l\u0259k n\u00f6v\u00fc m\u0259lumdur.<\/p>\n<p>\u018fn b\u00f6y\u00fck \u00e7iy\u0259l\u0259k istehsal\u00e7\u0131s\u0131 AB\u015e-\u0131n Kaliforniya \u015ftat\u0131d\u0131r; burada h\u0259r il 1 milyard tonad\u0259k \u00e7iy\u0259l\u0259k toplan\u0131r. Bununla bel\u0259, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n keyfiyy\u0259tli \u00e7iy\u0259l\u0259yi Britaniyada yeti\u015fdiril\u0259n say\u0131l\u0131r. Bel\u00e7ikan\u0131n bir \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 h\u0259tta tamamil\u0259 \u00e7iy\u0259l\u0259y\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f bir muzey d\u0259 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p><strong>Qidaland\u0131r\u0131c\u0131 d\u0259y\u0259ri v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z faydalar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iy\u0259l\u0259k C vitamini bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox z\u0259ngindir. 100 qram \u00e7iy\u0259l\u0259k g\u00fcnd\u0259lik norma \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan C vitamininin t\u0259xmin\u0259n 98%-ni t\u0259min edir. \u015eirin dad\u0131na baxmayaraq, \u00e7iy\u0259l\u0259k \u00e7ox az kalorilidir: 100 qramda c\u0259mi 32 kalori var. T\u0259rkibind\u0259ki alma tur\u015fusu say\u0259sind\u0259 \u00e7iy\u0259l\u0259k di\u015fl\u0259rd\u0259ki l\u0259k\u0259l\u0259ri h\u0259ll ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 bir q\u0259d\u0259r a\u011farda bil\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim zamanlarda \u00e7iy\u0259l\u0259k m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rin m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6vsiy\u0259 olunurdu &#8211;\u00a0q\u0131zd\u0131rma, h\u0259zm probleml\u0259ri, depressiya v\u0259 ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131na qar\u015f\u0131. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00e7iy\u0259l\u0259k yadda\u015f\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 beynin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin erk\u0259n qocalmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Maraql\u0131 n\u00f6vl\u0259r v\u0259 rekordlar<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7iy\u0259l\u0259k yaln\u0131z q\u0131rm\u0131z\u0131 olmur! D\u00fcnyada a\u011f meyv\u0259li \u00e7iy\u0259l\u0259k n\u00f6vl\u0259ri d\u0259 m\u00f6vcuddur. Onlar faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7iy\u0259l\u0259kl\u0259rd\u0259n geri qalm\u0131r. B\u0259zi a\u011f n\u00f6vl\u0259r q\u0131rm\u0131z\u0131 toxumlar\u0131 il\u0259 ananas dad\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r. 1980-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 AB\u015e-da rekord \u00e7\u0259kid\u0259\u00a0 &#8211;\u00a0231 qraml\u0131q \u00e7iy\u0259l\u0259k yeti\u015fdirilmi\u015fdi, lakin dad keyfiyy\u0259ti y\u00fcks\u0259k deyildi.<\/p>\n<p><strong>Kulinariya s\u00fcrprizl\u0259ri v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015f\u0131l, yeti\u015fm\u0259mi\u015f \u00e7iy\u0259l\u0259k tur\u015fuya qoyulur v\u0259 marinad edilmi\u015f xiyar \u0259v\u0259zin\u0259 istifad\u0259 olunur. \u00c7iy\u0259l\u0259k yaln\u0131z \u00e7iy halda v\u0259 ya m\u00fcr\u0259bb\u0259 \u015f\u0259klind\u0259 yeyilmir. O, qu\u015f \u0259ti, d\u0259niz m\u0259hsullar\u0131, pendir il\u0259 g\u00f6z\u0259l uy\u011funla\u015f\u0131r, h\u0259tta k\u0259r\u0259 ya\u011f\u0131 v\u0259 qara istiotla q\u0131zard\u0131l\u0131b f\u0259rqli dadlar \u0259ld\u0259 etm\u0259k olur.<\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n bir restoran\u0131nda 1,4 milyon dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 yem\u0259k t\u0259qdim olunur: \u00e7iy\u0259l\u0259k, krem, nan\u0259 yarpa\u011f\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259hray\u0131 brilyant qa\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131l \u00fcz\u00fckd\u0259n ibar\u0259t (lent.az).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yay\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 \u00e7iy\u0259l\u0259k daim masalar\u0131m\u0131zda \u015f\u0259r\u0259fli yer tutur, \u015firin dad\u0131 v\u0259 t\u0259rav\u0259tli \u0259tri il\u0259 bizi sevindirir. Lakin bilirdinizmi ki, bu adi g\u00f6r\u00fcn\u0259n gil\u0259meyv\u0259nin arxas\u0131nda sizi t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259k bir \u00e7ox&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":55388,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-55387","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglamliq"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55387","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55387"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55387\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55389,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55387\/revisions\/55389"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55388"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}