{"id":53892,"date":"2025-10-26T19:31:12","date_gmt":"2025-10-26T15:31:12","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=53892"},"modified":"2025-10-26T19:31:12","modified_gmt":"2025-10-26T15:31:12","slug":"tibbi-sigortasiz-s%c9%99xsl%c9%99rin-v%c9%99ziyy%c9%99ti-insan-alveri-v%c9%99-istismar-riskini-artirir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=53892","title":{"rendered":"\u201cTibbi s\u0131\u011fortas\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259rin v\u0259ziyy\u0259ti insan alveri v\u0259 istismar riskini art\u0131r\u0131r\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130nsan Alverin\u0259 Qar\u015f\u0131 M\u00fcbariz\u0259 \u00fczr\u0259 QHT Koalisiyas\u0131 sosial platformalarda geni\u015f m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 \u2014 tibbi s\u0131\u011fortas\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 qeydiyyats\u0131z v\u0259 qeyri-formal \u0259m\u0259k \u015f\u0259raitind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n 2026-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n tibbi xidm\u0259tl\u0259rd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259rin narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<\/strong><\/p>\n<p>Koalisiyan\u0131n m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259, tibbi s\u0131\u011fortadan k\u0259narda qalmaq t\u0259kc\u0259 sosial m\u00fcdafi\u0259 \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 insan alveri, m\u0259cburi \u0259m\u0259k v\u0259 istismar riskini art\u0131ran ciddi sosial amildir. Bu tendensiya \u0259sas insan h\u00fcquqlar\u0131 prinsipl\u0259ri v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin beyn\u0259lxalq \u00f6hd\u0259likl\u0259ri il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131n\u0131n 41-ci madd\u0259si h\u0259r k\u0259sin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaq h\u00fcququnu t\u0259min ets\u0259 d\u0259, m\u00f6vcud q\u0259rar v\u0259 mexanizml\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259ssas qruplar \u2014 i\u015fsiz qad\u0131nlar, qeyri-formal sektorda \u00e7al\u0131\u015fan \u015f\u0259xsl\u0259r v\u0259 qeydiyyats\u0131z analar \u2014 bu h\u00fcquqdan faktiki olaraq m\u0259hrum qala bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu v\u0259ziyy\u0259t \u201c\u0130cbari Tibbi S\u0131\u011forta haqq\u0131nda\u201d Qanunun 2-ci madd\u0259si v\u0259 \u201c\u0130nsan alverin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 haqq\u0131nda\u201d Qanunun 13 v\u0259 15-ci madd\u0259l\u0259rinin t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir. Bundan \u0259lav\u0259, Nazirl\u0259r Kabinetinin 131 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131 (2017) insan alveri qurbanlar\u0131n\u0131n tibbi v\u0259 sosial reabilitasiyas\u0131n\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259minat\u0131nda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n<p>Lakin tibbi s\u0131\u011fortan\u0131n \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin daralmas\u0131 h\u0259min q\u0259rar\u0131n effektiv icras\u0131na mane ola bil\u0259r. Bu v\u0259ziyy\u0259t eyni zamanda Az\u0259rbaycan\u0131n qo\u015fuldu\u011fu beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259dl\u0259rin t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 d\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n: \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 BMT-nin \u0130nsan Alverin\u0259 qar\u015f\u0131 Palermo Protokolu \u2013 sosial v\u0259 iqtisadi k\u00f6vr\u0259kliyin insan alverin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran amil oldu\u011funu t\u0259sbit edir; \u2022\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 BMT-nin \u0130qtisadi, Sosial v\u0259 M\u0259d\u0259ni H\u00fcquqlar haqq\u0131nda Pakt\u0131 (madd\u0259 12) \u2013 h\u0259r k\u0259sin m\u00fcmk\u00fcn olan \u0259n y\u00fcks\u0259k sa\u011flaml\u0131q s\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f h\u00fcququnu tan\u0131y\u0131r; \u2022 Qad\u0131nlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliyin b\u00fct\u00fcn formalar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi haqq\u0131nda Konvensiya (CEDAW) \u2013 qad\u0131nlar\u0131n tibbi v\u0259 sosial xidm\u0259tl\u0259r\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259yi d\u00f6vl\u0259tin borcu kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edir; \u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Avropa \u015euras\u0131n\u0131n \u0130nsan Alverin\u0259 qar\u015f\u0131 M\u00fcbariz\u0259 haqq\u0131nda Konvensiyas\u0131 (2005) \u2013 insan alveri qurbanlar\u0131n\u0131n tibbi, psixoloji v\u0259 sosial reabilitasiyas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Koalisiya x\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulay\u0131r ki, tibbi s\u0131\u011fortadan k\u0259narda qalan h\u0259ssas qruplar aras\u0131nda ev \u015f\u0259raitind\u0259 do\u011fu\u015flar\u0131n, s\u0259n\u0259dsiz u\u015faqlar\u0131n v\u0259 qeydiyyats\u0131z \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tinin artmas\u0131 art\u0131q real sosial t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. Bu hallar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 insan alveri, u\u015faq istismar\u0131 v\u0259 reproduktiv istismar (o c\u00fcml\u0259d\u0259n qanunsuz surroqat anal\u0131q v\u0259 orqan transplantasiyas\u0131 kimi t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin) artmas\u0131na m\u00fcnbit z\u0259min yarada bil\u0259r. Bu riskl\u0259r t\u0259kc\u0259 sosial-iqtisadi deyil, h\u0259m d\u0259 ictimai t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan ciddi t\u0259hdidl\u0259r do\u011furur.<\/p>\n<p>\u0130nsan Alverin\u0259 Qar\u015f\u0131 M\u00fcbariz\u0259 \u00fczr\u0259 QHT Koalisiyas\u0131 aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131, sosial \u0259dal\u0259t prinsipi \u0259sas\u0131nda tibbi s\u0131\u011forta mexanizml\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259y\u0259, x\u00fcsusil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n sa\u011flaml\u0131q h\u00fcququnun t\u0259min olunmas\u0131na v\u0259 potensial istismar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na y\u00f6n\u0259lik t\u0259cili t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan Alverin\u0259 Qar\u015f\u0131 M\u00fcbariz\u0259 \u00fczr\u0259 QHT Koalisiyas\u0131 sosial platformalarda geni\u015f m\u00fczakir\u0259 edil\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 \u2014 tibbi s\u0131\u011fortas\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 qeydiyyats\u0131z v\u0259 qeyri-formal \u0259m\u0259k \u015f\u0259raitind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n 2026-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n tibbi xidm\u0259tl\u0259rd\u0259n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":53893,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-53892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmiyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53892"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53894,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53892\/revisions\/53894"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/53893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}