{"id":50895,"date":"2025-09-02T14:10:58","date_gmt":"2025-09-02T10:10:58","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=50895"},"modified":"2025-09-02T14:10:58","modified_gmt":"2025-09-02T10:10:58","slug":"c%c9%99rxif%c9%99l%c9%99k-simvollari-el%c9%99sg%c9%99r-mirz%c9%99zad%c9%99-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=50895","title":{"rendered":"\u00c7\u0259rxif\u0259l\u0259k simvollar\u0131 &#8211; \u018fl\u0259sg\u0259r Mirz\u0259zad\u0259 yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Asiya il\u0259 Avropan\u0131n qovu\u015fu\u011funda yerl\u0259\u015f\u0259n, C\u0259nubi Qafqazda \u0259n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixi olan Az\u0259rbaycanda svastika arxeoloji m\u0259d\u0259niyy\u0259tin bir n\u00fcmun\u0259si olaraq a\u015fkar olunub. Az\u0259rbaycanda C\u0259lilabad rayonunun Uzunt\u0259p\u0259, \u00c7\u0259m\u0259nli v\u0259 L\u0259kin k\u0259ndl\u0259rind\u0259 Mu\u011fan Tarix\u00e7il\u0259r Birliyinin \u00fczvl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n a\u015fkar edil\u0259n bu \u00e7\u0259rxif\u0259l\u0259k simvollar\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda L\u0259kind\u0259 k\u00fcp q\u0259bir \u00fcz\u0259rind\u0259, Uzunt\u0259p\u0259d\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat k\u00fcp\u00fcnun qapa\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 sahibi t\u0259r\u0259find\u0259n c\u0131z\u0131lm\u0131\u015f, Xudut\u0259p\u0259d\u0259 is\u0259 q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f sah\u0259sind\u0259n tap\u0131lan bo\u015fqab qab\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 n\u0259fis \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259ngli \u00e7alarlarla i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. (Bunlar\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259tic\u0259ni \u00e7ap olunacaq m\u0259qal\u0259d\u0259 oxuya bil\u0259rsiniz). \u0130ndi is\u0259 svastika haqq\u0131nda:<br \/>\nSvastika (\u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k) bu g\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lan simvollardan biridir. B\u0259s bu dam\u011fa-simvolu ilk olaraq hans\u0131 q\u0259bil\u0259, hans\u0131 tayfa, yaxud hans\u0131 d\u00f6vl\u0259t icad etmi\u015fdir?&#8230;<br \/>\nBu haqda m\u00fcxt\u0259lif ara\u015fd\u0131rmalar, m\u00fcxt\u0259lif versiyalar var. \u0130lk \u00f6nc\u0259, SVAST\u0130KA n\u0259dir?<br \/>\nSvastika \u2014 \u0259n q\u0259dim v\u0259 d\u00fcnyada \u0259n \u00e7ox yay\u0131lm\u0131\u015f qrafik simvollardan biridir. Svastika simvoluna arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 tap\u0131lm\u0131\u015f q\u0259dim \u0259\u015fyalar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, xal\u00e7alar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nSvastika k\u0259lm\u0259si sanskrit\u00e7\u0259d\u0259ki su (yax\u015f\u0131) v\u0259 asti (olmaq) k\u0259lim\u0259l\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015fdir. &#8220;yax\u015f\u0131 olmaq, xo\u015fb\u0259xt v\u0259 sa\u011flam olmaq&#8221; m\u0259nalar\u0131na g\u0259lir.<br \/>\nSvastikan\u0131n m\u0259nas\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 sivilizasiyalardan as\u0131l\u0131 olaraq d\u0259yi\u015fir v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259nalar\u0131 ifad\u0259 edir:<br \/>\n1. G\u00fcn\u0259\u015f simvolu: Bir \u00e7ox q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259 svastika G\u00fcn\u0259\u015fin, h\u0259r\u0259k\u0259tin v\u0259 h\u0259yat\u0131n simvolu olaraq, d\u00f6rd t\u0259r\u0259fi il\u0259 d\u00f6rd f\u0259sil, d\u00f6rd \u0259sas istiqam\u0259ti v\u0259 ya G\u00fcn\u0259\u015fin g\u00f6yd\u0259ki \u201ch\u0259r\u0259k\u0259tini\u201d t\u0259msil edir;<br \/>\n2. U\u011fur v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik: Hind, Buddist v\u0259 dig\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 svastika u\u011fur, rifah, b\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik simvolu say\u0131l\u0131r;<br \/>\n3. H\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q: Svastikan\u0131n f\u0131rlanan formas\u0131 h\u0259yat\u0131n d\u00f6vriyy\u0259sini, daim yenil\u0259n\u0259n t\u0259bi\u0259ti v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q enerjisini simvolla\u015fd\u0131r\u0131r;<br \/>\n4. Dini v\u0259 ruhsal (f\u0259ls\u0259fi termin kimi \u201dspiritual\u201d da dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr) m\u0259na: Bir \u00e7ox q\u0259dim din v\u0259 inanclarda svastika ilahi q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li, m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir simvol kimi istifad\u0259 edilir.<br \/>\nTarixi d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259y\u0259 g\u0259ldikd\u0259 Az\u0259rbaycanda v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda bel\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259rin tap\u0131lmas\u0131 b\u0259s hans\u0131 d\u00f6vrl\u0259r\u0259 aid edilir?<br \/>\nM\u00fct\u0259xx\u0259sisl\u0259rin fikrinc\u0259 v\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, Tunc v\u0259 \u0130lk D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (e.\u0259. IV minilliyin II yar\u0131s\u0131 \u2013 e.\u0259. I minilliyin VIII \u0259srin\u0259 q\u0259d\u0259r) k\u00fcp q\u0259birl\u0259r geni\u015f yay\u0131l\u0131b. Onlar\u0131n qapaqlar\u0131nda b\u0259z\u0259n G\u00fcn\u0259\u015f, \u00e7\u0259rxif\u0259l\u0259k v\u0259 dig\u0259r dam\u011falar qoyulub.<br \/>\nAntik v\u0259 Orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (e.\u0259. I minilliyin IV \u0259sri \u2013 eram\u0131z\u0131n III \u0259sri) d\u0259 h\u0259m k\u00fcp q\u0259birl\u0259r, h\u0259m d\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat k\u00fcpl\u0259rind\u0259n v\u0259 onlar\u0131n qapaqlar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 olunub, Bu d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 dig\u0259r dam\u011falarla yana\u015f\u0131 svastika (\u00e7\u0259rxif\u0259l\u0259k) i\u015far\u0259l\u0259ri d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Dem\u0259li, C\u0259nubi Qafqazda a\u015fkar olunan svastika q\u0259dim v\u0259 Orta \u0259srl\u0259r d\u00f6v\u00fcn\u0259 aiddir.<br \/>\nB\u0259s ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bu simvolun m\u0259nas\u0131n nec\u0259 izah etm\u0259k olar? Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq:<br \/>\n1. T\u00fcrk v\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259:<br \/>\n&#8211; Svastika t\u00fcrk xalqlar\u0131nda \u201c\u00e7\u0259rxif\u0259l\u0259k\u201d, \u201dg\u00fcn\u0259\u015f dam\u011fas\u0131\u201d adlan\u0131b.<br \/>\n&#8211; Q\u0259dim t\u00fcrk xalqlar\u0131nda bu dam\u011fa h\u0259yat enerjisi, davaml\u0131l\u0131q, g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 g\u00f6y\u00fcn g\u00fcc\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub.<br \/>\nAz\u0259rbaycanda k\u00fcp q\u0259birl\u0259rd\u0259 v\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat k\u00fcpl\u0259rind\u0259 rast g\u0259linm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi deyil \u2013 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck v\u0259 h\u0259yat d\u00f6vran\u0131 inanc\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br \/>\n&#8220;T\u00fcrkl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 4 r\u0259q\u0259mi D\u00f6rd Kainat dem\u0259kdir, bu forma 4 kainatda Allaha daxil olmaq d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 sahib olmaq dem\u0259kdir.<br \/>\nXA\u00c7 kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259n forma \u00d6nt\u00fcrk dilind\u0259 OQ dam\u011fas\u0131d\u0131r.<br \/>\nG\u00fcnahs\u0131z olmaq dem\u0259kdir. \u018fslind\u0259 meydan oxuyan forma XA\u00c7 yox, BE\u015e dam\u011fas\u0131d\u0131r.<br \/>\nForma f\u0131rlanma hissi verir. Bu U dam\u011fas\u0131 d\u00f6nm\u0259kl\u0259 Ruhun Allaha giri\u015fini ifad\u0259 edir&#8221; (A\u00e7\u0131qlama: Haluk Tarcandan sitat\\ Selim Sar\u0131soy).<br \/>\n2. Hind m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259<br \/>\n&#8211; H\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s i\u015far\u0259dir, u\u011fur v\u0259 rifah anlam\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\n&#8211; M\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259, evl\u0259rin qap\u0131lar\u0131nda, m\u0259rasiml\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunur.<br \/>\n3. Avropa v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259<br \/>\n&#8211; Q\u0259dim Yunan\u0131stan, Roma, h\u0259tta skandinaviya mifologiyas\u0131nda da rast g\u0259linib.<br \/>\n&#8211; Sonrak\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259 b\u0259zi xalqlarda \u201cg\u00fcn\u0259\u015f xa\u00e7\u0131\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131b.<br \/>\n4. XX \u0259srd\u0259 yanl\u0131\u015f yozum<br \/>\n&#8211; Almaniyada nasistl\u0259rin bu i\u015far\u0259ni m\u0259nims\u0259m\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda m\u0259nas\u0131 d\u0259yi\u015fdi v\u0259 m\u0259nfi assosiasiyalar (qrula\u015fm\u0131\u015f birlikl\u0259r, t\u0259\u015fkilarlar, partiyalar m\u0259nas\u0131nda) qazand\u0131. Fa\u015fist t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n r\u0259mzi simvoluna \u00e7evrildi. Halbuki q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri bu simvol m\u00fcsb\u0259t, h\u0259yat v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik r\u0259mzi olub.<br \/>\nII D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r svastika simvolundan d\u00fcnyan\u0131n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 istifad\u0259 olunurdu. Sonuncu rus imperatoru II Nikolay\u0131n avtomobilinin v\u0259 1917-ci ild\u0259 Rusiyada &#8220;M\u00fcv\u0259qq\u0259ti h\u00f6kum\u0259t&#8221;in r\u0259hb\u0259ri Kerenskinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131lan 250 manatl\u0131q pul \u0259skinaslar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259 svastika simvolu h\u0259kk olunmu\u015fdur (u\u011fur, b\u0259r\u0259k\u0259t, xo\u015fb\u0259xtlik r\u0259mzi olaraq).<br \/>\nB\u0259s svastikan\u0131n tarixi hans\u0131 minillikl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r?<br \/>\n&#8212; G\u00fcney Sibiriyada yer alan bir kurqandak\u0131 mumyan\u0131n i\u00e7ind\u0259 bulunan 18 min illik d\u00fcnyan\u0131n ilk metal pulu tap\u0131ld\u0131, \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259 svastika simvolu. B\u0259s bunu icad ed\u0259n kim??. \u018flb\u0259tt\u0259 T\u00fcrkl\u0259r! &#8221; Kurqan (Gor-qan)&#8221; t\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid m\u00fcq\u0259dd\u0259s m\u0259zarlara veril\u0259n add\u0131r. Y\u0259ni, Gor evi. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlar s\u00fcbut edib ki, ilk pullar\u0131 Lidiyal\u0131lar deyil, t\u00fcrkl\u0259r bulmu\u015f.<\/p>\n<p>&#8212; Muzey eksponatlar\u0131 aras\u0131nda \u0259n qiym\u0259tli v\u0259 nadir say\u0131lan\u0131 fil s\u00fcm\u00fcy\u00fcnd\u0259n yonulmu\u015f ki\u00e7ik qu\u015f fiquru yer \u00fcz\u0259rind\u0259 a\u015fkar edilmi\u015f q\u0259dim svastika nax\u0131\u015f\u0131d\u0131r v\u0259 az\u0131 15 000 il ya\u015f\u0131 var.<\/p>\n<p>&#8212; Ukrayna \u0259razisind\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015f svastika \u2013 12 000 il ya\u015f\u0131 var.<\/p>\n<p>&#8212; T\u0259k simvol \u015f\u0259klind\u0259 svastika c\u0259nub-\u015f\u0259rqi Avropada 7 000 il bundan \u0259vv\u0259l Neolitik erada istifad\u0259 olunma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>&#8212; Muzey kolleksiyas\u0131nda 4 000 il bundan \u0259vv\u0259l\u0259 aid svastika nax\u0131\u015fl\u0131 saxs\u0131 qablar diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>&#8212; Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 7-ci \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f q\u0259dim yunanlar eksponatlardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi svastika nax\u0131\u015f\u0131 il\u0259 qablar\u0131n\u0131 v\u0259 vazalar\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259d\u0259rl\u0259rmi\u015f.<\/p>\n<p>PS: \u015e\u0259kild\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz k\u00fcp qapa\u011f\u0131, Vaza v\u0259 k\u00fcp C\u0259lilabad \u0259razisind\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f Artefaktlard\u0131r. G\u00fcm\u00fc\u015f monet is\u0259 G\u00fcney Sibiriyadan kurqandan tap\u0131lm\u0131\u015f bir n\u00fcmun\u0259dir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-50896\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807670059.jpg\" alt=\"\" width=\"292\" height=\"322\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-50897\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807677481-300x299.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"299\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807677481-300x299.jpg 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807677481.jpg 480w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-50898\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807682616-300x400.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807682616-300x400.jpg 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807682616-768x1024.jpg 768w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807682616-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807682616.jpg 1536w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-50899\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807665358-300x213.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"213\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807665358-300x213.jpg 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/FB_IMG_1756807665358.jpg 540w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Asiya il\u0259 Avropan\u0131n qovu\u015fu\u011funda yerl\u0259\u015f\u0259n, C\u0259nubi Qafqazda \u0259n q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixi olan Az\u0259rbaycanda svastika arxeoloji m\u0259d\u0259niyy\u0259tin bir n\u00fcmun\u0259si olaraq a\u015fkar olunub. Az\u0259rbaycanda C\u0259lilabad rayonunun Uzunt\u0259p\u0259, \u00c7\u0259m\u0259nli v\u0259 L\u0259kin k\u0259ndl\u0259rind\u0259 Mu\u011fan&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":50899,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-50895","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50895","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50895"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50895\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50900,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50895\/revisions\/50900"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50899"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}