{"id":50547,"date":"2025-08-28T15:04:32","date_gmt":"2025-08-28T11:04:32","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=50547"},"modified":"2025-08-28T15:04:32","modified_gmt":"2025-08-28T11:04:32","slug":"az%c9%99rbaycanin-qlobal-siyasi-movqeyinin-mohk%c9%99ml%c9%99nm%c9%99si-xarici-siyas%c9%99td%c9%99-ilham-eliyev-faktoru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=50547","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u0131n qlobal siyasi m\u00f6vqeyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259si: Xarici Siyas\u0259td\u0259 \u0130lham \u018fliyev faktoru"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi xarici siyas\u0259t kursu son ill\u0259rd\u0259 h\u0259m \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 ciddi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. X\u00fcsusil\u0259, 2019-cu ild\u0259 &#8211; V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n \u00f6nc\u0259 &#8211; M\u00fcnxen T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Konfrans\u0131 v\u0259 Valday Beyn\u0259lxalq Diskussiya Klubunun XVI illik iclas\u0131n\u0131n plenar sessiyas\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyevin s\u0259sl\u0259ndirdiyi m\u00f6vqel\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 n\u00fcmayi\u015f etdirirdi. \u018flb\u0259tt\u0259, bu m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ayd\u0131n v\u0259 prinsipial xarici siyas\u0259t x\u0259tti m\u00f6vcud idi. Bu strateji x\u0259tt \u00f6lk\u0259nin milli maraqlar\u0131na, qon\u015fularla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 daxili i\u015fl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fmamaq prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r, eyni zamanda Q\u0259rb, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131, T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri v\u0259 M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa, beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259rinin qurulmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. \u018fn m\u00fch\u00fcm prioritetl\u0259rd\u0259n biri is\u0259 Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin s\u00fclh v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar yolu il\u0259 h\u0259llin\u0259 nail olmaq idi. Lakin 2019-cu ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Ba\u015f naziri Nikol Pa\u015finyan\u0131n i\u015f\u011fal alt\u0131ndak\u0131 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 s\u0259sl\u0259ndirdiyi \u201cQaraba\u011f Erm\u0259nistand\u0131r v\u0259 n\u00f6qt\u0259\u201d b\u0259yanat\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesinin \u0259sl mahiyy\u0259tini \u2013 y\u0259ni onun imitasiya xarakteri da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u2013 tam \u015f\u0259kild\u0259 if\u015fa etdi. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vcud diplomatik kursunda d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu. \u0130\u015f\u011falla he\u00e7 vaxt bar\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131n\u0131 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259yan ed\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev daha s\u0259rt v\u0259 prinsipial ritorikaya ke\u00e7di. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn yaln\u0131z s\u00fclh yolu il\u0259 deyil, z\u0259rur\u0259t yaranaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259 h\u0259rbi yolla da b\u0259rpa olunaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k tribunlarda bildirdi. El\u0259 h\u0259min il, 2019-cu ild\u0259, Valday Forumunda s\u0259sl\u0259ndirdiyi \u201cQaraba\u011f Az\u0259rbaycand\u0131r v\u0259 nida i\u015far\u0259si\u201d ifad\u0259si Erm\u0259nistan v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00fcnvanlanm\u0131\u015f q\u0259ti cavab idi.<br \/>\n2020-ci il V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyev yaln\u0131z h\u0259rbi-siyasi r\u0259hb\u0259r kimi deyil, h\u0259m d\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259sinin \u00f6n c\u0259bh\u0259sind\u0259 duran \u0259sas fiqur kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. M\u00fcharib\u0259nin h\u0259r g\u00fcn\u00fc n\u00fcfuzlu xarici media qurumlar\u0131na m\u00fcsahib\u0259l\u0259r ver\u0259r\u0259k reall\u0131qlar\u0131 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rd\u0131, q\u0259r\u0259zli suallara d\u0259qiq v\u0259 arqumentli cavablarla cavab verdi. Bu d\u00f6n\u0259md\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti t\u0259kc\u0259 c\u0259bh\u0259d\u0259 deyil, informasiya v\u0259 diplomatik meydanlarda da q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259sas memar\u0131na \u00e7evrildi. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidentinin f\u0259aliyy\u0259ti beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 ciddi maraqla izl\u0259nm\u0259kd\u0259 davam edir. Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ged\u0259n b\u0259rpa v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259ri, neft-qaz sektorunda \u0259ld\u0259 olunan u\u011furlar, regional v\u0259 qlobal g\u00fccl\u0259rl\u0259 qurulan yeni m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00f6vqeyini daha da g\u00fccl\u0259ndirmi\u015fdir. D\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n apar\u0131c\u0131 media qurumlar\u0131 Prezident \u0130lham \u018fliyevd\u0259n m\u00fcsahib\u0259 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu bax\u0131mdan son n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131n\u0131n n\u00fcfuzlu \u201c\u018fl-\u018fr\u0259biyy\u0259\u201d televiziya kanal\u0131n\u0131n m\u00fcsahib\u0259 m\u00fcraci\u0259ti olmu\u015fdur.<br \/>\n26 avqustda yay\u0131mlanan m\u00fcsahib\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm v\u0259 aktual m\u00f6vzular\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259si il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kdi. M\u00fcsahib\u0259nin \u0259sas m\u0259qamlar\u0131ndan biri 8 avqust tarixind\u0259 AB\u015e-da imzalanm\u0131\u015f B\u0259yanat v\u0259 ard\u0131ndan paraflanan s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si oldu. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev m\u00fcsahib\u0259d\u0259 bu s\u0259n\u0259dl\u0259rin b\u00f6lg\u0259d\u0259 uzun ill\u0259r davam ed\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 son qoydu\u011funu vur\u011fulayaraq, &#8220;M\u0259n hesab edir\u0259m ki, bu, m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin sonudur,&#8221; dey\u0259 b\u0259yan etdi. Bununla yana\u015f\u0131, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259qama toxundu. \u018fg\u0259r g\u00fccl\u00fc xarici m\u00fcdaxil\u0259 olarsa, bu, raz\u0131la\u015fmalar\u0131 poza bil\u0259r. Amma bu, Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox z\u0259r\u0259rli olar. B\u0259li, Va\u015finqtonda imzalanm\u0131\u015f s\u0259n\u0259dl\u0259rin h\u00fcquqi v\u0259 siyasi etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131n konkret kim t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 deyil \u2013 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsin Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tini t\u0259msil etm\u0259sidir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n, Erm\u0259nistan\u0131n raz\u0131la\u015fmadan yay\u0131nmas\u0131 v\u0259 ya prosesi s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 uzatmas\u0131, birba\u015fa AB\u015e-\u0259 v\u0259 Prezident Trampa qar\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tsizlik kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bunun siyasi n\u0259tic\u0259l\u0259rinin Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r ola bil\u0259c\u0259yini is\u0259 ancaq zaman g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir.<br \/>\nBununla yana\u015f\u0131, m\u00fcsahib\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n ba\u015fqa bir m\u0259qam da Erm\u0259nistan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131lan yeni f\u00fcrs\u0259t p\u0259nc\u0259r\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q perspektivl\u0259ri, iqtisadi inteqrasiya imkanlar\u0131 v\u0259 n\u0259qliyyat-kommunikasiya layih\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn real \u015fans yarad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizi kimi strateji layih\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n deyil, b\u00fct\u00fcn regionun maraqlar\u0131na xidm\u0259t ed\u0259 bil\u0259r. Erm\u0259nistan\u0131n bu proses\u0259 konstruktiv yana\u015fmas\u0131, \u00f6lk\u0259nin tranzit v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q platformas\u0131na \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarada bil\u0259r.<br \/>\n\u018flav\u0259 olaraq qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, m\u00fcsahib\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131za Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 regionun \u0259sas g\u00fccl\u0259ri \u2014 \u0130ran, Rusiya, Suriya, \u0130srail v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar\u0131n \u00fcnvanlanmas\u0131 da diqq\u0259td\u0259n yay\u0131nmad\u0131. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259kc\u0259 C\u0259nubi Qafqazda deyil, daha geni\u015f co\u011frafiyada siyasi \u00e7\u0259kisinin artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. M\u00fcsahib\u0259nin qurulu\u015fu v\u0259 suallar\u0131n miqyas\u0131 bir daha t\u0259sdiql\u0259di ki, Az\u0259rbaycan bu g\u00fcn regional m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin passiv izl\u0259yicisi deyil, aktiv i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bu m\u00f6vqenin qazan\u0131lmas\u0131nda is\u0259 d\u00f6vl\u0259tin siyasi irad\u0259si, prinsipial m\u00f6vqeyi v\u0259 \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u0130lham \u018fliyev faktoru h\u0259lledici rol oynay\u0131r. Prezidentin balansl\u0131 v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli siyas\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 getdikc\u0259 daha ciddi v\u0259 hesabla\u015f\u0131lan t\u0259r\u0259fda\u015f kimi tan\u0131nmas\u0131na z\u0259min yarad\u0131b.<\/p>\n<p>X\u0259yal\u0259 Cavan\u015firli<br \/>\nPirallah\u0131 rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Aparat\u0131n\u0131n<br \/>\n\u0130ctimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi xarici siyas\u0259t kursu son ill\u0259rd\u0259 h\u0259m \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 ciddi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. X\u00fcsusil\u0259, 2019-cu ild\u0259 &#8211; V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n \u00f6nc\u0259&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":50548,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-50547","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50547"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50549,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50547\/revisions\/50549"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50548"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}