{"id":48766,"date":"2025-08-04T14:42:02","date_gmt":"2025-08-04T10:42:02","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=48766"},"modified":"2025-08-04T14:42:02","modified_gmt":"2025-08-04T10:42:02","slug":"az%c9%99rbaycan-dili-dunyanin-%c9%99n-z%c9%99ngin-dill%c9%99rind%c9%99n-biridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=48766","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan dili d\u00fcnyan\u0131n \u0259n z\u0259ngin dill\u0259rind\u0259n biridir"},"content":{"rendered":"<div class=\"content lead font-weight-normal\">\n<p>\u201cDil xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, milli kimliyidir. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir\u201d fikirl\u0259ri il\u0259 dilin h\u0259r bir xalq\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda rolunu \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k onu qoruma\u011fa, inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etdi. Ulu \u00d6nd\u0259rin hakimiyy\u0259tinin h\u0259r iki d\u00f6vr\u00fcn\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259k az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi dilimizin qorunmas\u0131na g\u00f6st\u0259rdiyi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259k olar. Dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t bildirmi\u015fdir ki, h\u0259r bir dil\u0259 \u00f6z h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiram\u0131m\u0131 bildirir. Amma \u00f6z dilimizl\u0259, Az\u0259rbaycan dili il\u0259 h\u0259r birimiz f\u0259xr ed\u0259 bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki bu, z\u0259ngin, art\u0131q d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f dildir. \u00c7a\u011f\u0131r\u0131\u015flarda bu m\u0259qam da x\u00fcsusi qeyd edilirdi ki, \u00f6z dilini bilm\u0259y\u0259n, \u00f6z dilini sevm\u0259y\u0259n adam \u00f6z tarixini yax\u015f\u0131 bil\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn s\u00fcni m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini h\u0259r zaman \u00e7ox q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qoruma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. D\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir. B\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir\u201d.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/Mecra.az\"><strong>Mecra.az <\/strong><\/a>x\u0259b\u0259r verir ki,\u00a0bu fikirl\u0259ri Milli M\u0259clisin deputat\u0131\u00a0<strong>Malik H\u0259s\u0259nov<\/strong>\u00a0bildirib.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili vur\u011fulay\u0131b ki, \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev 1993-c\u00fc ild\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra da Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131n\u0131, inki\u015faf\u0131n\u0131 \u0259sas h\u0259d\u0259f kimi qar\u015f\u0131ya qoydu: \u201c1995-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u0259klifl\u0259rin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 ana dilimizin Az\u0259rbaycan dili adland\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259nirdi. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapd\u0131. M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 18 iyun 2001-ci il tarixli F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n imzalanm\u0131\u015f s\u00f6z\u00fcged\u0259n F\u0259rman \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Ana dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si \u00dcmummilli Liderin bu istiqam\u0259td\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar\u0131n \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259si oldu. \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 9 avqust 2001-ci il tarixli F\u0259rmana \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir\u201d.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, 2002-ci ild\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu q\u0259bul edilmi\u015fdir. Qanuna \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili olaraq i\u015fl\u0259dilm\u0259sini \u00f6z m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin ba\u015fl\u0131ca \u0259lam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri say\u0131r, onun t\u0259tbiqi, qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qal\u0131r, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcifad\u0259 ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. H\u0259min Qanun Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131na uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi h\u00fcquqi statusunu nizamlay\u0131r.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili bildirib ki, Heyd\u0259r \u018fliyev siyas\u0259tini u\u011furla davam etdir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyev daim ana dilimiz\u0259 diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rir, qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131r. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cAz\u0259rbaycan dilind\u0259 lat\u0131n qrafikas\u0131 il\u0259 k\u00fctl\u0259vi n\u0259\u015frl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 haqq\u0131nda\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d v\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d s\u0259r\u0259ncamlar imzaland\u0131. M\u00f6hk\u0259n t\u0259m\u0259l u\u011furlar\u0131n davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n m\u00fch\u00fcm amildir. Bu g\u00fcn m\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil, qalib, b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015f\u0259n Az\u0259rbaycana hans\u0131 sah\u0259d\u0259n baxsaq b\u00f6y\u00fck inki\u015faf\u0131n, t\u0259r\u0259qqinin, z\u0259ngin t\u0259cr\u00fcb\u0259nin \u015fahidi olaraq.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov bel\u0259 bir \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259ni apar\u0131b ki, dilin d\u00f6vl\u0259t dili statusuna y\u00fcks\u0259lm\u0259si mill\u0259tin \u00f6z taleyin\u0259 sahibliyinin, d\u00f6vl\u0259t qurmaq v\u0259 qorumaq q\u00fcdr\u0259tinin, eyni zamanda, dilinin z\u0259nginliyinin t\u0259sdiqidir. Bu m\u0259nada dilin d\u00f6vl\u0259t dili statusu qazanmas\u0131 q\u00fcrur g\u0259tir\u0259n tarixi hadis\u0259dir. Az\u0259rbaycan dili bu tarixi hadis\u0259ni ya\u015fay\u0131b.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"d-none d-sm-block\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cDil xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, milli kimliyidir. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cXalq\u0131 xalq ed\u0259n, mill\u0259ti mill\u0259t ed\u0259n onun ana dilidir\u201d fikirl\u0259ri il\u0259 dilin h\u0259r bir xalq\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda rolunu \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k onu qoruma\u011fa,&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":40080,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-48766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmiyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48766"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48766\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48767,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48766\/revisions\/48767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}