{"id":44908,"date":"2025-05-27T06:39:40","date_gmt":"2025-05-27T02:39:40","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=44908"},"modified":"2025-05-27T09:40:11","modified_gmt":"2025-05-27T05:40:11","slug":"must%c9%99qillik-yolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=44908","title":{"rendered":"M\u00fcst\u0259qillik yolu"},"content":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri d\u00fcnya siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015f verdiyi d\u00f6vr kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu d\u00f6vrd\u0259 imperiyalar s\u00fcquta u\u011fray\u0131r, xalqlar milli azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalx\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259 bir m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 g\u0259rgin \u015f\u0259raitd\u0259, 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 demokratik bir d\u00f6vl\u0259t \u2014 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) elan edildi. Bu, yaln\u0131z Az\u0259rbaycan\u0131n milli istiqlal\u0131n\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259si deyil, eyni zamanda \u015e\u0259rq d\u00fcnyas\u0131nda ilk demokratik, h\u00fcquqi v\u0259 d\u00fcny\u0259vi parlament respublikas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 dem\u0259k idi.<\/p>\n<p>\u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan sonra Qafqazda yaranm\u0131\u015f siyasi bo\u015fluqdan istifad\u0259 ed\u0259n Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259ri xalq\u0131n milli d\u00f6vl\u0259t\u0259 sahib olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. M\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq respublika idar\u0259etm\u0259 formas\u0131 se\u00e7ildi, xalq hakimiyy\u0259tin\u0259 \u0259saslanan bir d\u00f6vl\u0259t quruldu. Bu hadis\u0259 region v\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu. AXC-nin m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 onun parlamentli respublika modeli idi. 1918-ci ilin dekabr\u0131nda a\u00e7\u0131lan Az\u0259rbaycan Parlamentin\u0259 m\u00fcxt\u0259lif siyasi partiyalar, sosial qruplar v\u0259 milli azl\u0131qlar n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r. Bu, hakimiyy\u0259tin xalq\u0131n irad\u0259sin\u0259 \u0259saslanmas\u0131n\u0131 v\u0259 demokratik idar\u0259\u00e7iliyin t\u0259min olunmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti c\u0259mi 23 ay f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, onun \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu demokratiya, h\u00fcququn aliliyi, d\u00fcny\u0259vilik v\u0259 parlament idar\u0259etm\u0259si prinsipl\u0259ri xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda silinm\u0259z iz buraxd\u0131. Bu ideyalar uzun ill\u0259r sovet rejiminin t\u0259zyiql\u0259ri alt\u0131nda s\u0131x\u0131lsa da, 1991-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etm\u0259si il\u0259 yenid\u0259n aktuall\u0131q qazand\u0131. Tarixi irsin qorunmas\u0131 v\u0259 dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin rolu \u0259v\u0259zsiz olmu\u015fdur. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6lk\u0259 ciddi siyasi, iqtisadi v\u0259 sosial b\u00f6hranlarla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Daxili sabitliyin pozulmas\u0131, separat\u00e7\u0131l\u0131q meyll\u0259ri v\u0259 Erm\u0259nistanla m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259ti yenic\u0259 formala\u015fmaqda olan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na salm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidi il\u0259 siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin xilaskar\u0131 kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 siyasi sabitlik b\u0259rq\u0259rar edildi, demokratik institutlar\u0131n qurulmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131ld\u0131.<br \/>\n1995-ci ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funa, insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na \u0259sasland\u0131. Bu s\u0259n\u0259d faktiki olaraq AXC-nin h\u00fcquqi v\u0259 siyasi irsinin davam\u0131 oldu. Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycanda d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t modelinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirmi\u015f, dinl\u0259raras\u0131 tolerantl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdi. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 din azadl\u0131\u011f\u0131 t\u0259min olundu, m\u00fcxt\u0259lif dini icmalar aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u00fchiti yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizd\u0259ki yerini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259r\u0259k onun ideallar\u0131n\u0131 ya\u015fatm\u0131\u015f v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, AXC-nin t\u0259m\u0259l prinsipl\u0259ri \u2014 demokratiya, h\u00fcquq, d\u00fcny\u0259vilik v\u0259 parlamentarizm \u2014 Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n qorunmu\u015f, inki\u015faf etdirilmi\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<br \/>\nPrezident \u0130lham \u018fliyev is\u0259 bu siyasi irsi u\u011furla davam etdir\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirmi\u015f, \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunu art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 islahatlar, iqtisadi inki\u015faf proqramlar\u0131 v\u0259 u\u011furlu xarici siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan regionda lider d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Milli maraqlar\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t suverenliyinin b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lan q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar, x\u00fcsusil\u0259 2020-ci ild\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si, bu siyas\u0259tin real n\u0259tic\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u015e\u0259bn\u0259m Eldarova<br \/>\nPirallah\u0131 Rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Aparat\u0131n\u0131n<br \/>\nSosial-iqtisadi inki\u015faf\u0131n t\u0259hlili v\u0259 proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259ri d\u00fcnya siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015f verdiyi d\u00f6vr kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu d\u00f6vrd\u0259 imperiyalar s\u00fcquta u\u011fray\u0131r, xalqlar milli azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 qalx\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259 bir m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 g\u0259rgin&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":44909,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[55],"tags":[],"class_list":["post-44908","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44908"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44908\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44910,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44908\/revisions\/44910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/44909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}