{"id":42974,"date":"2025-04-22T12:54:59","date_gmt":"2025-04-22T08:54:59","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=42974"},"modified":"2025-04-22T12:54:59","modified_gmt":"2025-04-22T08:54:59","slug":"dil-h%c9%99r-bir-xalqin-varliginin-%c9%99sas-t%c9%99minatcisidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=42974","title":{"rendered":"Dil h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>\u201cM\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u00f6vl\u0259timiz, xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 misilsiz xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc x\u00fcsusi qeyd edilir. Az\u0259rbaycanc\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fi \u00dcmummilli Liderin hakimiyy\u0259tinin h\u0259r iki d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u00fch\u00fcm reall\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanl\u0131 olmas\u0131 il\u0259 h\u0259r zaman f\u0259xr ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u00a0\u018fliyev bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 etmi\u015fdir ki, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sas ideyas\u0131 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r. H\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z milli m\u0259nsubiyy\u0259ti il\u0259 f\u0259xr etm\u0259lidir. Biz az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n dilini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini, ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini inki\u015faf etdirm\u0259liyik.<\/p>\n<p>Bu m\u00fch\u00fcm m\u0259qam\u0131 x\u00fcsusi qeyd etm\u0259liyik ki, Ulu \u00d6nd\u0259r\u00a01969-cu ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra milli dilimizin xilaskar\u0131 kimi tarix\u0259 imzas\u0131n\u0131 yazd\u0131. 70-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayaraq ke\u00e7mi\u015f \u0130ttifaq respublikalar\u0131n\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda dil m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirildi. SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulundan sonra milli dill\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sinin t\u0259bli\u011fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b edirdi. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, o vaxt Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri olan Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev dil m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini \u00e7ox c\u0259sar\u0259tl\u0259, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 bildirmi\u015fdir. 1978-ci il aprelin 2-d\u0259 IX \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Az\u0259rbaycan SSR Ali Sovetinin Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n layih\u0259si v\u0259 onun \u00fcmumxalq m\u00fczakir\u0259sinin yekunlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f VII sessiyas\u0131nda m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259klifi il\u0259 73-c\u00fc madd\u0259ni bu redaksiyada verm\u0259k t\u0259klif olunmu\u015fdur: \u201cAz\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir.\u201d Ulu \u00d6nd\u0259r bununla g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin milli r\u0259mzl\u0259rind\u0259n birini m\u0259har\u0259tl\u0259 qorudu\u201d. Bu fikirl\u0259ri Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Malik H\u0259s\u0259nov bildirib.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, d\u00f6vl\u0259t dili u\u011frunda ard\u0131c\u0131l m\u00fcbariz\u0259 aparan \u00dcmummilli Lider ziyal\u0131lar\u0131, xalq\u0131 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili kimi ya\u015famaq h\u00fcququ u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 c\u0259lb ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259ri s\u0259f\u0259rb\u0259r etmi\u015fdir: \u201cB\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t SSR\u0130 Konstitusiyas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n \u00f6z nitqind\u0259 x\u00fcsusi olaraq vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r ki, Konstitusiya v\u0259t\u0259nda\u015flara t\u0259hsil h\u00fcququ vermi\u015fdir. Bu h\u00fcquq ana dilind\u0259 oxumaq imkan\u0131 il\u0259 t\u0259min olunur. Bu, \u0259slind\u0259 ana dilinin d\u00f6vl\u0259t dili statusunu qorumaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc. \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. \u00a0Az\u0259rbaycanda dil\u00e7i aliml\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259k diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, milli dild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n kitablar\u0131n tirajlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r t\u0259dbirl\u0259r ana dilinin daha da inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etdi\u201d.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov vur\u011fulay\u0131b ki, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin 1993-c\u00fc ild\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra da dilimizin qorunmas\u0131, inki\u015faf etdirilm\u0259si, t\u0259bli\u011fi d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin \u0259sas t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi: \u201c1995-ci ild\u0259\u00a0 Konstitusiya haz\u0131rlanark\u0259n d\u00f6vl\u0259t dilinin nec\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ulu \u00d6nd\u0259r m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin yeni Konstitusiya layih\u0259sini haz\u0131rlayan komissiyan\u0131n 5 noyabr 1995-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259rin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si kimi d\u00f6vl\u0259t dilinin ad\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00f6z q\u0259ti fikrini bildirmi\u015fdi. \u201cM\u0259n h\u0259r bir dil\u0259 h\u00f6rm\u0259t edir\u0259m v\u0259 ehtiram\u0131m\u0131 bildirir\u0259m. Hesab edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dili il\u0259 f\u0259xr ed\u0259 bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki bu z\u0259ngin dildir, art\u0131q d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f dildir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n da, dilimizin d\u0259 ad\u0131 tan\u0131n\u0131b. Bu reall\u0131qd\u0131r\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r bununla bir daha Az\u0259rbaycan dilin\u0259 diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131, ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259di. Geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra 1995-ci ild\u0259 \u00fcmumxalq s\u0259sverm\u0259si yolu il\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f Konstitusiyan\u0131n 21-ci madd\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dilinin Az\u0259rbaycan dili olmas\u0131 \u00f6z \u0259ksini tapd\u0131. Bundan sonra ana dilimizin inki\u015faf\u0131 v\u0259 qorunmas\u0131 i\u015fi daha da g\u00fccl\u0259ndirildi\u201d.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili bildirib ki, \u00dcmummilli Lider ana dilimizin tarixi ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 yana\u015f\u0131, m\u00f6vcud durumunu v\u0259 probleml\u0259rini daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131b v\u0259 bu y\u00f6nd\u0259 bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 nail oldu: \u201c2001-ci il iyunun 18-d\u0259 \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 bu istiqam\u0259td\u0259 at\u0131lan add\u0131mlar\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sidir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin dil siyas\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fm\u0259si, formala\u015fmas\u0131 v\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu tarixi F\u0259rman d\u00f6vl\u0259t dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli v\u0259 geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva etdi. Bu s\u0259n\u0259d\u0259 \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2001-ci il 9 avqust tarixli F\u0259rman\u0131n\u0131 da x\u00fcsusi qeyd edib: \u201cH\u0259min F\u0259rmana \u0259sas\u0259n h\u0259r il avqustun 1-i \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir. Son 21 ild\u0259n art\u0131q d\u00f6vrd\u0259 Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi kursunu u\u011furla davam etdir\u0259n Prezident \u0130lham \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131, inki\u015faf etdirilm\u0259si y\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 diqq\u0259td\u0259dir. Bel\u0259 ki, \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d t\u0259sdiql\u0259ndi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan dilinin elektron m\u0259kanda daha geni\u015f istifad\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d S\u0259r\u0259ncam\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin inki\u015faf\u0131 v\u0259 t\u0259tbiqi dair\u0259sinin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n 2018-ci il noyabr\u0131n 1-d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilind\u0259n istifad\u0259nin daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda\u201d F\u0259rman\u0131 is\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u00f6vl\u0259t dilinin daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq edir\u201d.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili qeyd olunanlar fonunda bu \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259ni apar\u0131b ki, h\u0259r bir xalq\u0131n milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rini ya\u015fadan, inki\u015faf etdir\u0259n onun dilidir. Dil h\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas t\u0259minat\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n da ana dili onun milli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n ba\u015fl\u0131ca amill\u0259rd\u0259ndir. Ana dili d\u00f6vl\u0259t r\u0259mzl\u0259rimiz olan himn, gerb, bayraq kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cM\u00fcasir m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu, Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u00f6vl\u0259timiz, xalq\u0131m\u0131z qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 misilsiz xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n Az\u0259rbaycan dilin\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili statusunun verilm\u0259si t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc x\u00fcsusi qeyd edilir. Az\u0259rbaycanc\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259bli\u011fi \u00dcmummilli&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":42670,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-42974","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42974"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42974\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42975,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42974\/revisions\/42975"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}