{"id":42672,"date":"2025-04-15T10:46:40","date_gmt":"2025-04-15T06:46:40","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=42672"},"modified":"2025-04-15T11:05:28","modified_gmt":"2025-04-15T07:05:28","slug":"z%c9%99rif%c9%99-xanim-eliyeva-oftalmologiya-tarixin%c9%99-z%c9%99ngin-tohf%c9%99l%c9%99r-verib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=42672","title":{"rendered":"Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva oftalmologiya tarixin\u0259 z\u0259ngin t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib"},"content":{"rendered":"<p>\u201cBu g\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli oftalmoloq alim, akademik Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n Az\u0259rbaycanda oftalmologiya elminin inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri var. O, vaxtil\u0259 Az\u0259rbaycanda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f traxoman\u0131n, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 birincil\u0259r s\u0131ras\u0131nda pe\u015f\u0259, x\u00fcsusil\u0259 kimya v\u0259 elektron s\u0259nayel\u0259rind\u0259 pe\u015f\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, profilaktikas\u0131 v\u0259 m\u00fcalic\u0259sin\u0259, habel\u0259 oftalmologiyan\u0131n m\u00fcasir probleml\u0259rin\u0259 dair bir \u00e7ox sanball\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biridir. Bel\u0259 ki, XX \u0259srin q\u0131rx\u0131nc\u0131 ill\u0259rinin sonunda Az\u0259rbaycanda g\u00f6z\u00fc z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259y\u0259, h\u0259tta tam korlu\u011fa s\u0259b\u0259b olan traxoma infeksion x\u0259st\u0259liyi geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu infeksiya v\u0259 onun a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 effektiv m\u00fcbariz\u0259 t\u0259kc\u0259 oftalmologiya elmi \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 respublikan\u0131n s\u0259hiyy\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Bel\u0259 bir d\u00f6vrd\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva \u00a0traxoma x\u0259st\u0259liyin\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan m\u00fcalic\u0259vi v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259\u015fkilind\u0259, ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 f\u0259al i\u015ftirak edir, Az\u0259rbaycanda traxoma x\u0259st\u0259liyinin daha geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 rayonlara gedir, h\u0259kim-oftalmoloqlara m\u0259ruz\u0259l\u0259r oxuyur. U\u011furlu t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri Z\u0259rif\u0259 \u018fliyevan\u0131n 1960-c\u0131 ild\u0259 m\u00fcdafi\u0259 etdiyi \u201cTraxoman\u0131n dig\u0259r terapiya \u00fcsullar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 sintomisinl\u0259 m\u00fcalic\u0259si\u201d m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik dissertasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etmi\u015fdir. Traxoman\u0131n sosial x\u0259st\u0259lik kimi l\u0259\u011fv olunmas\u0131 m\u0259hz Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015faraq, elml\u0259r namiz\u0259di d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n t\u0259klif etdiyi m\u00fcalic\u0259 metodu tezlikl\u0259 b\u00fct\u00fcn respublikada t\u0259tbiq edilir v\u0259 \u00f6lk\u0259miz bu x\u0259st\u0259likd\u0259n xilas olur\u201d.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259ri\u00a0<strong>Modern.az<\/strong>-a Milli M\u0259clisin deputat\u0131 Malik H\u0259s\u0259nov bildirib.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva 1967-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t H\u0259kiml\u0259ri T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 \u0130nstitutunun g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259ri kafedras\u0131na dosent v\u0259zif\u0259sin\u0259 d\u0259v\u0259t olunub: \u201c\u0130nstitutda \u00e7al\u0131\u015fan d\u00f6vrd\u0259 Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva bir \u00e7ox c\u0259rrahiy\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 apar\u0131r, x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verir, onun f\u0259aliyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn oftalmologiya t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131 v\u0259 \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 edir. Bununla yana\u015f\u0131 o, g\u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259ri \u00fczr\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 kurslar\u0131n\u0131n dinl\u0259yici h\u0259kiml\u0259ri il\u0259 pedaqoji i\u015f apar\u0131r. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva traxoma il\u0259 yana\u015f\u0131, qlaukoma x\u0259st\u0259liyinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apar\u0131r. H\u0259min t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n elmi i\u015fl\u0259rin m\u0259tbuatda d\u0259rc olunmas\u0131 klinik g\u00f6z x\u0259st\u0259liyi sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan h\u0259kiml\u0259rin bilikl\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi\u201d.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov vur\u011fulay\u0131b ki, ill\u0259ri sistemli \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdikd\u0259 Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n oftalmologiya tarixin\u0259 z\u0259ngin s\u0259hif\u0259l\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcr\u00fck: \u201cZ\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n elmi maraqlar\u0131 yaln\u0131z g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131 probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131rd\u0131. Onun h\u0259kim-oftalmoloqlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f d\u0259rs v\u0259saitl\u0259ri, bir \u00e7ox elmi m\u0259qal\u0259l\u0259ri v\u0259 monoqrafiyalar\u0131 t\u0259kc\u0259 oftalmoloqlar\u0131n yox, h\u0259m d\u0259 fizioloqlar\u0131n diqq\u0259tini c\u0259lb edib. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva fundamental \u201cTerapevtik oftalmologiya\u201d v\u0259 \u201c\u0130ridodiaqnostikan\u0131n \u0259saslar\u0131\u201d kimi nadir elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biridir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r indi d\u0259 h\u0259r bir oftalmoloq \u00fc\u00e7\u00fcn stol\u00fcst\u00fc kitablar olaraq qal\u0131r. Onun z\u0259ngin pedaqoji, elmi v\u0259 \u0259m\u0259li t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u201cOftalmologiyan\u0131n aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d monoqrafiyas\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n xidm\u0259tl\u0259ri daim y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilib. B\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rin\u0259, \u00e7oxillik elmi-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 1983-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n akademiki se\u00e7ilib. O, b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti boyu b\u00f6y\u00fck ictimai i\u015f aparm\u0131\u015f, ke\u00e7mi\u015f \u0130ttifaq\u0131n S\u00fclh\u00fc M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259sinin \u00fczv\u00fc, Az\u0259rbaycan S\u00fclh\u00fc M\u00fcdafi\u0259 Komit\u0259si s\u0259drinin m\u00fcavini, \u201cBilik\u201d C\u0259miyy\u0259ti \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc v\u0259 ke\u00e7mi\u015f \u0130ttifaq\u0131n Oftalmoloqlar\u0131 Elmi C\u0259miyy\u0259ti \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. O, h\u0259m d\u0259 \u201cOftalmologiya x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d jurnal\u0131n\u0131n redaksiya hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc olub. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva bir s\u0131ra orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif olunmu\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n \u201c\u018fm\u0259kdar elm xadimi\u201d f\u0259xri ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1981-ci ild\u0259 oftalmologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131na verdiyi b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259y\u0259 \u2013 g\u00f6rm\u0259 orqan\u0131n\u0131n pe\u015f\u0259 patologiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 elmi t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259 oftalmologiya al\u0259mind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafata \u2013 SSR\u0130 Tibb Elml\u0259ri Akademiyas\u0131n\u0131n akademik M.\u0130.Averbax ad\u0131na m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<br \/>\nT\u0259bii ki, bu qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevaya milyonlar\u0131n sevgisi daha \u0259sas yer tutur\u201d.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili bildirib ki, Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva 150-y\u0259 yax\u0131n elmi \u0259s\u0259rin, 12 monoqrafiyan\u0131n, d\u0259rslik v\u0259 d\u0259rs v\u0259saitl\u0259\u00adri\u00adnin, 1 ixtira, 12 s\u0259m\u0259r\u0259l\u0259\u015fdirici t\u0259klifin m\u00fc\u0259llifi v\u0259 h\u0259mm\u00fc\u0259l\u00adlifi olmu\u015fdur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyeva bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 etmi\u015fdir ki, \u0259sl h\u0259kim yaln\u0131z o \u015f\u0259xsdir ki, x\u0259st\u0259nin \u0259zablar\u0131n\u0131 \u00f6z \u0259zablar\u0131 bilir v\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011fal\u0131b evin\u0259-e\u015fiyin\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015f insan\u0131n t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafatd\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r d\u0259f\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259ri q\u0259bul ed\u0259nd\u0259, onlarla s\u00f6hb\u0259t aparanda h\u0259kim h\u0259m x\u0259st\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda, \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 \u00f6z vicdan\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259n\u0259vi m\u0259suliyy\u0259t hiss edir. Vicdan \u0259sas hakimimizdir. \u018fn \u00e7\u0259tin m\u0259qamda v\u0259 \u0259n xo\u015f saat\u0131m\u0131zda o biziml\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 dayan\u0131b soru\u015facaq: \u201cS\u0259nin a\u011f xalat geyinm\u0259y\u0259 haqq\u0131n varm\u0131?\u201d Onillikl\u0259r boyu t\u0259kc\u0259 bilikl\u0259rini deyil, h\u0259m d\u0259 \u00fcr\u0259yinin h\u0259rar\u0259tini \u00f6z \u0259ll\u0259rinl\u0259 insanlara \u00e7atd\u0131rmal\u0131san. Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 g\u0259nc aliml\u0259rin v\u0259 h\u0259kim-oftalmoloqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bir n\u0259sli yeti\u015fib.<\/p>\n<p>Malik H\u0259s\u0259nov qeyd edib ki, akademik Z\u0259rif\u0259 \u018fliyeva \u0259sl ziyal\u0131 kimi m\u0259nal\u0131 \u00f6m\u00fcr yolu ke\u00e7mi\u015f, \u0259hat\u0259li elmi f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 tibb sah\u0259sinin inki\u015faf\u0131na \u0259h\u0259miyy\u0259tli t\u00f6hf\u0259l\u0259r verib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cBu g\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli oftalmoloq alim, akademik Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n Az\u0259rbaycanda oftalmologiya elminin inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri var. O, vaxtil\u0259 Az\u0259rbaycanda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f traxoman\u0131n, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 birincil\u0259r&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":42676,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[],"class_list":["post-42672","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cmiyyt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42672"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42673,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42672\/revisions\/42673"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}