{"id":41789,"date":"2025-03-27T09:31:30","date_gmt":"2025-03-27T05:31:30","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=41789"},"modified":"2025-03-27T14:34:08","modified_gmt":"2025-03-27T10:34:08","slug":"1918-ci-ilin-mart-soyqirimlari-b%c9%99s%c9%99r-tarixind%c9%99-%c9%99n-qanli-faci%c9%99l%c9%99rd%c9%99n-biridir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=41789","title":{"rendered":"1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 \u0259n qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259n biridir"},"content":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn 31 mart\u00a0 XX \u0259sr tariximizin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131, \u0259n qanl\u0131, \u0259n faci\u0259li m\u0259qam\u0131 &#8211; xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 \u0259razil\u0259rimiz varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi hadis\u0259l\u0259r silsil\u0259sinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarixdir. Son iki y\u00fcz ild\u0259 Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 bir \u00e7ox \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, faci\u0259l\u0259r v\u0259 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, m\u00fcsib\u0259tl\u0259rl\u0259 dolu s\u0259hif\u0259l\u0259r d\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Bu d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131. Sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 70 il xalq\u0131n qan yadda\u015f\u0131n\u0131 silm\u0259y\u0259 arams\u0131z c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259, bu, m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131 v\u0259 n\u0259hay\u0259t, h\u0259qiq\u0259t an\u0131 yeti\u015fdi.<br \/>\n1918-ci il XX \u0259sr Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi tarixind\u0259 \u0259n \u0259lam\u0259tdar v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir zaman k\u0259siyidir. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir n\u0259slinin Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin yaranmas\u0131 yolunda XIX \u0259srin sonlar\u0131 &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015flad\u0131qlar\u0131 n\u0259h\u0259ng v\u0259 \u00e7\u0259tin bir proses 28 may 1918-ci il tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin elan edilm\u0259si il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259ntiqi, qanunauy\u011fun h\u0259llini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin 1918-ci ilin bu \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi faci\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, h\u0259tta onun m\u00f6vcudlu\u011funu bel\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131nda qoymu\u015f hadis\u0259l\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. Bak\u0131da v\u0259 \u015eamax\u0131da 1918-ci ilin mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 bu qanl\u0131 z\u0259ncirin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olmu\u015fdur. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin v\u0259 onun \u0259traf k\u0259nl\u0259rinin dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi amans\u0131zl\u0131qla \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q ed\u0259n bol\u015fevik-da\u015fnak h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n talan v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar, \u0259zilm\u0259k, \u0259sir al\u0131nmaq, qar\u0259t edilm\u0259k kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259h\u015f\u0259tli c\u0259za aksiyalar\u0131na, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259r is\u0259 yan\u011f\u0131n v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Daha sonra bu k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar Az\u0259rbaycan\u0131n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn q\u0259zalar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Qubada, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, L\u0259nk\u0259randa, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irildi. Erm\u0259ni cinay\u0259tkarlar\u0131 \u2013 Andronik Ozanyan, S.\u015eaumyan, S.Lalayev, Z.Arestisyan, T.\u018fmirov v\u0259 A.\u018fmiryan qarda\u015flar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 a\u011f\u0131las\u0131\u011fmaz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti h\u0259l\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 ik\u0259n, son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 a\u011f\u0131r \u015f\u0259raitd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlik v\u0259 operativlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131na \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259yi v\u0259 konkret t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yi vacib saym\u0131\u015f, 1918-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 bu hadis\u0259l\u0259rin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 adl\u0131 bir qurum yaratm\u0131\u015fd\u0131r. C\u0259mi bir ild\u0259n art\u0131q m\u00fcdd\u0259td\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 v\u0259 onlar\u0131n \u0259mlak\u0131na qar\u015f\u0131 erm\u0259ni-da\u015fnak q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin, bol\u015fevik \u015f\u00fcarlar\u0131 alt\u0131nda milli v\u0259 dini z\u0259mind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 q\u0259tliamlara dair 36 cildd\u0259n art\u0131q istintaq material\u0131 toplam\u0131\u015f v\u0259 t\u0259rtib etmi\u015f, 196 cinay\u0259tkar\u0131n konkret adlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n bir hiss\u0259sini cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. T\u0259bii ki, d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131 bu hadis\u0259l\u0259r\u0259 bigan\u0259 qalmam\u0131\u015f, \u00f6z s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 1918-ci il Bak\u0131 quberniyas\u0131 q\u0259zalar\u0131nda ba\u015f vermi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131, soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259rini, Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259ni \u0259halisinin v\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin is\u0259 \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van Qaraba\u011f-Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 davam ed\u0259n silahl\u0131 h\u00fccumlar\u0131 v\u0259 zorak\u0131l\u0131q aktlar\u0131n\u0131 geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini ortaya qoymaq imkan\u0131 yarand\u0131. \u0130ndi uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, \u00fcz\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r bir-bir a\u00e7\u0131l\u0131r. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda\u201d 1998-ci il 26 mart tarixli F\u0259rman\u0131 il\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131na siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259si bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlara, h\u0259qiq\u0259tin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 s\u0259yl\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u0259kan verdi. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f b\u00fct\u00fcn soyq\u0131r\u0131m\u0131 faci\u0259l\u0259rini qeyd etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 31 Mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc elan edildi. 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6z amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 deyil, b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 d\u0259 \u0259n qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259min tarixi F\u0259rman\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd olunur ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisi kimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu g\u00fcn onun ax\u0131ra q\u0259d\u0259r h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259diyi q\u0259rarlar\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131 olaraq soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259rin\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k borcunu tarixin h\u00f6km\u00fc kimi q\u0259bul edir. Tarixin \u00f6t\u0259n 200 illik s\u0259hif\u0259l\u0259ri v\u0259r\u0259ql\u0259ndikc\u0259 yeni-yeni faktlar, erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin t\u00fck\u00fcrp\u0259d\u0259n s\u0259hn\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Son vaxtlar m\u0259lumatlar\u0131n d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 axtar\u0131\u015flar geni\u015fl\u0259ndirilir. T\u0259kzibolunmaz arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 d\u0259lil-s\u00fcbutlar a\u015fkarlan\u0131r. Soyq\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015f verm\u0259sind\u0259n 107 il zaman ke\u00e7s\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131z erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin qurban 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 \u0259n qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259n biridir<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn 31 mart\u00a0 XX \u0259sr tariximizin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131, \u0259n qanl\u0131, \u0259n faci\u0259li m\u0259qam\u0131 &#8211; xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 \u0259razil\u0259rimiz varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi hadis\u0259l\u0259r silsil\u0259sinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarixdir. Son iki y\u00fcz ild\u0259 Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 bir \u00e7ox \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, faci\u0259l\u0259r v\u0259 soyq\u0131r\u0131mlar\u0131, m\u00fcsib\u0259tl\u0259rl\u0259 dolu s\u0259hif\u0259l\u0259r d\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Bu d\u0259h\u015f\u0259tli hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri 1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015fd\u0131. Sovet hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 70 il xalq\u0131n qan yadda\u015f\u0131n\u0131 silm\u0259y\u0259 arams\u0131z c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rils\u0259 d\u0259, bu, m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131 v\u0259 n\u0259hay\u0259t, h\u0259qiq\u0259t an\u0131 yeti\u015fdi.<\/p>\n<p>1918-ci il XX \u0259sr Az\u0259rbaycan xalq\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi tarixind\u0259 \u0259n \u0259lam\u0259tdar v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir zaman k\u0259siyidir. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir n\u0259slinin Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin yaranmas\u0131 yolunda XIX \u0259srin sonlar\u0131 &#8211; XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015flad\u0131qlar\u0131 n\u0259h\u0259ng v\u0259 \u00e7\u0259tin bir proses 28 may 1918-ci il tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin elan edilm\u0259si il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259ntiqi, qanunauy\u011fun h\u0259llini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin 1918-ci ilin bu \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcmumi faci\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, h\u0259tta onun m\u00f6vcudlu\u011funu bel\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131nda qoymu\u015f hadis\u0259l\u0259r ba\u015f vermi\u015fdir. Bak\u0131da v\u0259 \u015eamax\u0131da 1918-ci ilin mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 bu qanl\u0131 z\u0259ncirin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olmu\u015fdur. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin v\u0259 onun \u0259traf k\u0259nl\u0259rinin dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halisi amans\u0131zl\u0131qla \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q ed\u0259n bol\u015fevik-da\u015fnak h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n talan v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar, \u0259zilm\u0259k, \u0259sir al\u0131nmaq, qar\u0259t edilm\u0259k kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259h\u015f\u0259tli c\u0259za aksiyalar\u0131na, \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259r is\u0259 yan\u011f\u0131n v\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131lara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Daha sonra bu k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar Az\u0259rbaycan\u0131n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn q\u0259zalar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Qubada, Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda, Nax\u00e7\u0131vanda, L\u0259nk\u0259randa, G\u0259nc\u0259d\u0259 v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irildi. Erm\u0259ni cinay\u0259tkarlar\u0131 \u2013 Andronik Ozanyan, S.\u015eaumyan, S.Lalayev, Z.Arestisyan, T.\u018fmirov v\u0259 A.\u018fmiryan qarda\u015flar\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 a\u011f\u0131las\u0131\u011fmaz i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti h\u0259l\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259 ik\u0259n, son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 a\u011f\u0131r \u015f\u0259raitd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 baxmayaraq b\u00f6y\u00fck uzaqg\u00f6r\u0259nlik v\u0259 operativlik n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131na \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259yi v\u0259 konkret t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259yi vacib saym\u0131\u015f, 1918-ci ilin iyul ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 bu hadis\u0259l\u0259rin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 adl\u0131 bir qurum yaratm\u0131\u015fd\u0131r. C\u0259mi bir ild\u0259n art\u0131q m\u00fcdd\u0259td\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131 dinc m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 v\u0259 onlar\u0131n \u0259mlak\u0131na qar\u015f\u0131 erm\u0259ni-da\u015fnak q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin, bol\u015fevik \u015f\u00fcarlar\u0131 alt\u0131nda milli v\u0259 dini z\u0259mind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 q\u0259tliamlara dair 36 cildd\u0259n art\u0131q istintaq material\u0131 toplam\u0131\u015f v\u0259 t\u0259rtib etmi\u015f, 196 cinay\u0259tkar\u0131n konkret adlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n bir hiss\u0259sini cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb etmi\u015fdir. T\u0259bii ki, d\u00f6vr\u00fcn m\u0259tbuat\u0131 bu hadis\u0259l\u0259r\u0259 bigan\u0259 qalmam\u0131\u015f, \u00f6z s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 1918-ci il Bak\u0131 quberniyas\u0131 q\u0259zalar\u0131nda ba\u015f vermi\u015f k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131, soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259rini, Qaraba\u011f\u0131n erm\u0259ni \u0259halisinin v\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin is\u0259 \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van Qaraba\u011f-Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 davam ed\u0259n silahl\u0131 h\u00fccumlar\u0131 v\u0259 zorak\u0131l\u0131q aktlar\u0131n\u0131 geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa etdikd\u0259n sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini ortaya qoymaq imkan\u0131 yarand\u0131. \u0130ndi uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, \u00fcz\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r bir-bir a\u00e7\u0131l\u0131r. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda\u201d 1998-ci il 26 mart tarixli F\u0259rman\u0131 il\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 aktlar\u0131na siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259si bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan t\u0259dqiqatlara, h\u0259qiq\u0259tin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 s\u0259yl\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u0259kan verdi. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f b\u00fct\u00fcn soyq\u0131r\u0131m\u0131 faci\u0259l\u0259rini qeyd etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 31 Mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc elan edildi. 1918-ci ilin mart soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6z amans\u0131zl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 deyil, b\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 d\u0259 \u0259n qanl\u0131 faci\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259min tarixi F\u0259rman\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd olunur ki, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisi kimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu g\u00fcn onun ax\u0131ra q\u0259d\u0259r h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259diyi q\u0259rarlar\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131 olaraq soyq\u0131r\u0131m\u0131 hadis\u0259l\u0259rin\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k borcunu tarixin h\u00f6km\u00fc kimi q\u0259bul edir. Tarixin \u00f6t\u0259n 200 illik s\u0259hif\u0259l\u0259ri v\u0259r\u0259ql\u0259ndikc\u0259 yeni-yeni faktlar, erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin t\u00fck\u00fcrp\u0259d\u0259n s\u0259hn\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Son vaxtlar m\u0259lumatlar\u0131n d\u0259qiql\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 axtar\u0131\u015flar geni\u015fl\u0259ndirilir. T\u0259kzibolunmaz arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 d\u0259lil-s\u00fcbutlar a\u015fkarlan\u0131r. Soyq\u0131r\u0131m\u0131n ba\u015f verm\u0259sind\u0259n 107 il zaman ke\u00e7s\u0259 d\u0259 xalq\u0131m\u0131z erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin qurban\u0131 olan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259ziz xatir\u0259sini d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla yad ed\u0259r\u0259k tariximizd\u0259n d\u0259rs alaraq he\u00e7 n\u0259yi unutmama\u011fa unutdurmama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Anar Babayev,<\/strong><br \/>\n<strong>Pirallah\u0131 Rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259ti ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Aparat\u0131n\u0131n<\/strong><br \/>\n<strong>\u0130ctimai-siyasi v\u0259 humanitar m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u015f\u00f6b\u0259sinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn 31 mart\u00a0 XX \u0259sr tariximizin \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131, \u0259n qanl\u0131, \u0259n faci\u0259li m\u0259qam\u0131 &#8211; xalq\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 \u0259razil\u0259rimiz varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyi hadis\u0259l\u0259r silsil\u0259sinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarixdir. Son iki y\u00fcz&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":41790,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[55],"tags":[],"class_list":["post-41789","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41789"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41791,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41789\/revisions\/41791"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/41790"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}