{"id":37019,"date":"2024-12-15T15:51:00","date_gmt":"2024-12-15T11:51:00","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=37019"},"modified":"2024-12-15T16:50:09","modified_gmt":"2024-12-15T12:50:09","slug":"artan-korp%c9%99-oluml%c9%99ri-son-25-ilin-%c9%99n-yuks%c9%99k-gost%c9%99ricisi-s%c9%99b%c9%99bl%c9%99r-n%c9%99dir-v%c9%99-n%c9%99-etm%c9%99liyik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=37019","title":{"rendered":"Artan k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259ri: Son 25 ilin \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisi &#8211; S\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259dir v\u0259 n\u0259 etm\u0259liyik?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycanda k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259rinin say\u0131nda art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. N\u0259tic\u0259d\u0259 son ill\u0259r bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 olunan m\u00fcsb\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259r geril\u0259m\u0259y\u0259 do\u011fru gedir. T\u0259kc\u0259 Zaqatala rayonunda q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 4 yeni do\u011fulmu\u015f k\u00f6rp\u0259nin \u00f6l\u00fcm fakt\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Haz\u0131rda h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 h\u0259min faktlarla ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131rlar. K\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259rinin artmas\u0131n\u0131 statistik m\u0259lumatlar da t\u0259sdiql\u0259yir. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2023-c\u00fc ild\u0259 bir ya\u015f\u0131nad\u0259k \u00f6l\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 2 039 n\u0259f\u0259r t\u0259\u015fkil edib. Bu da son 25 ilin \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricisi hesab olunur. Onlar\u0131n 1146 n\u0259f\u0259rini o\u011flan, 893 n\u0259f\u0259rini is\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131 t\u0259\u015fkil edib. 2023-c\u00fc ild\u0259 \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 bir ya\u015f\u0131nad\u0259k h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 2022-ci il\u0259 nisb\u0259t\u0259n iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox art\u0131b. Bel\u0259 ki, 2022-ci ild\u0259 bir ya\u015fad\u0259k h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 959 olub.<\/strong><\/p>\n<p><strong>B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259ri niy\u0259 art\u0131b? K\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6l\u00fcm fakt\u0131 daha \u00e7ox hans\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n yaran\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/redaktor.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Mecra.az<\/a>\u00a0<\/strong>&#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetinin m\u00f6vzuya dair m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>1287 u\u015faq perinatal d\u00f6vrd\u0259ki probleml\u0259rd\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib<\/p>\n<p>Statistik m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, \u00f6t\u0259n il 2 039 n\u0259f\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, t\u0259xmin\u0259n 63 faizi (1 287) perinatal d\u00f6vrd\u0259 meydana \u00e7\u0131xan hallar s\u0259b\u0259bind\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. T\u0259n\u0259ff\u00fcs sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259ri s\u0259b\u0259bind\u0259n 187 u\u015faq h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itir\u0259n u\u015faqlar\u0131n maksimum g\u00f6st\u0259ricisi 2000-ci ild\u0259 979 n\u0259f\u0259ri t\u0259\u015fkil edib. Eyni zamanda bir ya\u015f\u0131na \u00e7atmayan 136 u\u015faq anadang\u0259lm\u0259 anomaliyalardan (inki\u015faf q\u00fcsurlar\u0131, deformasiyalar v\u0259 xromosom pozuntular\u0131), 47 u\u015faq b\u0259zi infeksion v\u0259 parazitar x\u0259st\u0259lik s\u0259b\u0259bind\u0259n, 88 u\u015faq sinir sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n, 18 u\u015faq h\u0259zm sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n, 259 k\u00f6rp\u0259 is\u0259 dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.oxu.az\/2024\/12\/15\/uWulxPIWSyDFrwpnjaxBdwbpIgfloHSa6uoCVMPB:640.png\" \/><\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 bu testl\u0259r pulsuzdur<\/p>\n<p>Pediatr-neonatoloq Nazil\u0259 H\u00fcseynova deyir ki, yeni do\u011fulan k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif probleml\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r: &#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, yeni do\u011fulan k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 sar\u0131l\u0131q tez-tez rast g\u0259lin\u0259n v\u0259ziyy\u0259tdir. Sar\u0131l\u0131\u011f\u0131n fizioloji v\u0259 patoloji n\u00f6vl\u0259ri olur. Fizioloji sar\u0131l\u0131q \u0259sas\u0259n u\u015faq h\u0259yat\u0131n\u0131n 2-3-c\u00fc sutkas\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir v\u0259 t\u0259qrib\u0259n 2-3 h\u0259ft\u0259d\u0259 tamamil\u0259 aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Patoloji sar\u0131l\u0131q fizioloji sar\u0131l\u0131qdan f\u0259rqli olaraq daha tez, \u0259sas\u0259n h\u0259yat\u0131n ilk sutkalar\u0131nda qeyd olunur v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t davam edir. Patoloji sar\u0131l\u0131q m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ana il\u0259 u\u015faq aras\u0131nda qrup v\u0259 rezus \u00fczr\u0259 uy\u011funsuzluq, qaraciy\u0259r v\u0259 \u00f6d axarlar\u0131, infeksion, irsi x\u0259st\u0259likl\u0259r, do\u011fu\u015f travmalar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 inki\u015faf edir&#8221;.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssis deyir ki, k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin vaxt\u0131nda a\u015fkarlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 \u00fcsul topuq testinin t\u0259tbiqidir: &#8220;Bu testl\u0259 endikrinoloji poz\u011funluqlar ver\u0259 bil\u0259n 35-\u0259 yax\u0131n x\u0259st\u0259lik a\u015fkarlana bil\u0259r. Bu testi verm\u0259kl\u0259 valideynl\u0259r he\u00e7 n\u0259 itirmir. Tam \u0259ksin\u0259, \u0259g\u0259r k\u00f6rp\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir x\u0259st\u0259lik varsa, bu vaxt\u0131nda a\u015fkarlan\u0131r v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcdaxil\u0259 edilir. Biz ail\u0259l\u0259r\u0259 bu testi t\u00f6vsiy\u0259 edirik. D\u00f6vl\u0259t tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 bu testl\u0259r pulsuzdur&#8221;.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.oxu.az\/2024\/12\/15\/IrwoO1G39uwL4JdF8gXNvHhPR9kv4xE03zaxa56m:640.png\" \/><\/p>\n<p>&#8220;H\u0259kim\u0259 gec m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259r&#8221;<\/p>\n<p>Tan\u0131nm\u0131\u015f pediatr Vaqif Qarayev bildirir ki, s\u00fcd\u0259m\u0259r u\u015faqlar ad\u0259t\u0259n t\u0259n\u0259ff\u00fcs sistemi, m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq, m\u0259rk\u0259zi sinir sistemi, genetik x\u0259st\u0259likl\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00f6l\u00fcrl\u0259r: &#8220;Bu, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda da bel\u0259dir. \u00c7\u00fcnki sadalad\u0131\u011f\u0131m sisteml\u0259r erk\u0259n ya\u015fda tam m\u00fck\u0259mm\u0259l olmur v\u0259 u\u015faqlar x\u0259st\u0259liy\u0259 \u00e7ox meyil edirl\u0259r. X\u00fcsusil\u0259, u\u015faq orqanizmi infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox meyilli olur. Amma bizd\u0259 h\u0259kim\u0259 gec m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k kimi praktika da var. \u018fks\u0259r valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na bigan\u0259dirl\u0259r. M\u00fct\u0259madi olaraq u\u015faqlarla i\u015fl\u0259diyim \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f\u0259m. U\u015faq orqanizminin m\u00fcqavim\u0259t sistemi tam formala\u015fmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131rla\u015fmalar ba\u015f verir. M\u0259s\u0259l\u0259n, pnevmoniyaya vaxt\u0131nda m\u00fcdaxil\u0259 olunmasa, k\u00f6rp\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itirir. El\u0259c\u0259 d\u0259 m\u0259d\u0259-ba\u011f\u0131rsaq infeksiyalar\u0131na vaxt\u0131nda m\u00fcdaxil\u0259 olunmasa, qusma v\u0259 ishaldan u\u015faq orqanizmi susuzla\u015f\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6l\u00fcm hadis\u0259si ba\u015f verir&#8221;.<\/p>\n<p>Risk faktorlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r<\/p>\n<p>H\u0259kim qeyd edir ki, u\u015faqlar\u0131n sa\u011flam olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi m\u0259qamlara diqq\u0259t yetirilm\u0259si z\u0259ruridir: &#8220;\u00d6nc\u0259likl\u0259, ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u00fczg\u00fcn apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Risk faktorlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Tutaq ki, anan\u0131n ya\u015f\u0131 35-d\u0259n yuxar\u0131d\u0131rsa, hamil\u0259lik riskli olacaq. \u018fvv\u0259lki hamil\u0259likd\u0259 \u00f6l\u00fc do\u011fulma, qanaxma kimi hallar qeyd\u0259 al\u0131n\u0131bsa, riskli hamil\u0259lik faktoru y\u00fcks\u0259kdir, erk\u0259n v\u0259 qohum nikahlar risk yarad\u0131r. Biz son vaxtlar irsi-genetik x\u0259st\u0259likl\u0259rin h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7oxald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. Art\u0131q u\u015faqlar x\u0259st\u0259 do\u011fulurlar. Bunun m\u00fczakir\u0259si ill\u0259rdir gedir. Son vaxtlar qohum evlilikl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00f6y\u00fck bir ajiotaj ya\u015fand\u0131 v\u0259 qanunla qan qohumlar\u0131n\u0131n nikah\u0131n\u0131 qada\u011fan el\u0259dil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;\u0130nsanlar b\u0259han\u0259 etm\u0259sinl\u0259r ki, pulumuz yoxdur&#8221;<\/p>\n<p>V.Qarayev vur\u011fulay\u0131r ki, hamil\u0259 qad\u0131n mayalanma g\u00fcn\u00fcnd\u0259n u\u015faq do\u011fulana q\u0259d\u0259r m\u00fctl\u0259q h\u0259kim n\u0259zar\u0259tind\u0259 olmal\u0131d\u0131r: &#8220;Hamil\u0259lik zaman\u0131 ke\u00e7iril\u0259n infeksiyalar birm\u0259nal\u0131 olaraq d\u00f6l\u0259, onun immun sistemin\u0259 t\u0259sir edir. \u0130cbari tibbi s\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259tbiqind\u0259n sonra Az\u0259rbaycanda \u0259halinin tibbi xidm\u0259t\u0259 \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131 xeyli art\u0131b. Y\u0259ni insanlar b\u0259han\u0259 etm\u0259sinl\u0259r ki, h\u0259kim\u0259 getm\u0259y\u0259 pulumuz yoxdur. Hamil\u0259 qad\u0131n m\u00fctl\u0259q qad\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259txanalar\u0131nda n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun h\u0259kim qap\u0131s\u0131 d\u00f6y\u00fclm\u00fcr, do\u011fulanda da b\u0259lli olur ki, u\u015faq ya yar\u0131m\u00e7\u0131q, ya da a\u011f\u0131r patologiya il\u0259 do\u011fulub&#8221;.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/images.oxu.az\/2024\/12\/15\/qYMuv8dRSZ6GEa2qXxrhghKhc0Gu63EBURFRQyWh:640.jpg\" \/><\/p>\n<p>U\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259rinin statistikas\u0131 sisteml\u0259\u015fdirilm\u0259lidir<\/p>\n<p>Tibb elml\u0259ri doktoru, professor Adil Qeybulla is\u0259 hesab edir ki, u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259rinin statistikas\u0131n\u0131n sisteml\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ehtiyac var: &#8220;Bir \u015feyi n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, \u00f6t\u0259n il \u00f6lk\u0259d\u0259 q\u0131z\u0131lca epidemiyas\u0131 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu x\u0259st\u0259lik u\u015faqlar aras\u0131nda xeyli \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Eyni zamanda, son ill\u0259r u\u015faqlar ba\u015fa \u00e7atmayan koronovirus pandemiyas\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdil\u0259r. Y\u0259ni bel\u0259 bir qar\u0131\u015f\u0131q v\u0259ziyy\u0259td\u0259 statistikan\u0131n sisteml\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 ehtiyac var. U\u015faqlar\u0131n daha \u00e7ox hans\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyi \u0259trafl\u0131 t\u0259hlil olunmal\u0131d\u0131r. Bununla ba\u011fl\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fcvafiq strukturlar\u0131 i\u015f aparmal\u0131d\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>Professor qeyd edir ki, do\u011fu\u015fdan \u0259vv\u0259l v\u0259 do\u011fu\u015fdan sonrak\u0131 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri d\u0259 f\u0259rql\u0259ndirilm\u0259lidir: &#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, perinatal d\u00f6vrd\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri daha \u00e7ox hamil\u0259liyin patologiyas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda normal ke\u00e7\u0259n hamil\u0259liy\u0259 \u00e7ox az t\u0259sad\u00fcf edilir. \u0130st\u0259r ana orqanizmind\u0259, ist\u0259r hamil\u0259liyin gedi\u015fi boyu vaxt\u0131nda a\u015fkar olunmayan patoloji d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r do\u011fu\u015f zaman\u0131 v\u0259 daha sonra k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259rinin say\u0131nda art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. N\u0259tic\u0259d\u0259 son ill\u0259r bu sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 olunan m\u00fcsb\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259r geril\u0259m\u0259y\u0259 do\u011fru gedir. T\u0259kc\u0259 Zaqatala rayonunda q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 4 yeni do\u011fulmu\u015f k\u00f6rp\u0259nin \u00f6l\u00fcm fakt\u0131&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32141,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37019","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37019"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37020,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37019\/revisions\/37020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/32141"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}