{"id":31357,"date":"2024-08-23T16:42:53","date_gmt":"2024-08-23T12:42:53","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=31357"},"modified":"2024-08-23T16:43:19","modified_gmt":"2024-08-23T12:43:19","slug":"kisil%c9%99rin-qisaqol-koyn%c9%99k-geym%c9%99si-normal-sortik-geym%c9%99si-ayib-sayilir-salam-sarvanin-yeni-kitabindan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=31357","title":{"rendered":"&#8220;Ki\u015fil\u0259rin q\u0131saqol k\u00f6yn\u0259k geym\u0259si normal, \u015fortik geym\u0259si ay\u0131b say\u0131l\u0131r&#8230;&#8221;-Salam Sarvan\u0131n yeni kitab\u0131ndan"},"content":{"rendered":"<p><strong>Yax\u0131n vaxtlarda Salam Sarvan\u0131n \u201cAy\u0131b ayamas\u0131\u201d adl\u0131 yeni kitab\u0131 \u00e7apdan \u00e7\u0131xacaq.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Kulis.az h\u0259min kitabdan b\u0259zi hiss\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Qolla q\u0131\u00e7\u0131n n\u0259 f\u0259rqi var?<\/strong><\/p>\n<p>Bu kitab\u0131 yazmaq ideyas\u0131 t\u0259sad\u00fcf\u0259n yarand\u0131. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 dostlarla n\u0259d\u0259ns\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131q v\u0259 m\u0259n s\u00f6hb\u0259tin q\u0131f\u0131l\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n bir sual verdim: niy\u0259 adam q\u0259fild\u0259n \u00e7\u0131lpaq v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n mexaniki olaraq \u0259ll\u0259ri il\u0259 intim yerl\u0259rini gizl\u0259dir? D\u00fcnyaya u\u015faq g\u0259tir\u0259n, n\u0259sill\u0259rin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndir\u0259n, tarixi s\u00f6nm\u0259y\u0259 qoymayan h\u0259min yerl\u0259rin n\u0259 ay\u0131b\u0131 var, g\u00f6r\u0259s\u0259n?<\/p>\n<p>\u0130ndi h\u0259min sual\u0131 bir azca yum\u015fald\u0131b bel\u0259 d\u0259 qoymaq olar: niy\u0259 Az\u0259rbaycanda ki\u015fil\u0259rin q\u0131saqol k\u00f6yn\u0259k geym\u0259si normal q\u0259bul olunur, amma \u015fortik geym\u0259si ay\u0131b say\u0131l\u0131r? Eyni b\u0259d\u0259nin qoluyla q\u0131\u00e7\u0131 aras\u0131nda hans\u0131 faci\u0259vi f\u0259rq var ki, birini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar, dig\u0259rini yox?<\/p>\n<p>Bu suallar\u0131n ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 cavab\u0131 ola bil\u0259r \u2013 h\u0259r\u0259 \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 uy\u011fun t\u0259rzd\u0259 bu dilemman\u0131 \u00e7\u00f6zm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015far. Amma s\u00f6z bunda deyil, m\u0259ni maraqland\u0131ran m\u0259s\u0259l\u0259nin ba\u015fqa t\u0259r\u0259fi idi: \u00fcmum\u0259n, n\u0259l\u0259rin ay\u0131b say\u0131lmas\u0131 hans\u0131 meyarlarla, hans\u0131 m\u0259ntiql\u0259 konkretl\u0259\u015fdirilir?<\/p>\n<p><strong>Ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdur<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcm\u00fcz\u00fc yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 axtarsaq, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rimizin bir k\u00fcnc\u00fcn\u0259 utancaq-utancaq q\u0131s\u0131lm\u0131\u015f q\u0259na\u0259tl\u0259r tapar\u0131q. Bu q\u0259na\u0259tl\u0259r b\u0259zil\u0259rimizd\u0259 \u00e7adral\u0131-dumanl\u0131, b\u0259zil\u0259rimizd\u0259 \u00e7\u0131lpaq-a\u015fkard\u0131r.<\/p>\n<p>Birinci q\u0259na\u0259t: ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdu, h\u0259l\u0259lik \u00f6yr\u0259\u015fm\u0259diyimiz n\u0259s\u0259 var. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir zamanlar qad\u0131nlar\u0131n \u015falvar geym\u0259sin\u0259 camaat pis baxard\u0131, indi d\u0259b\u0259 \u00e7evrilib. B\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, v\u0259rdi\u015fkarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bu m\u0259nada q\u0131rm\u0131z\u0131 x\u0259tti varm\u0131? F\u0259ls\u0259fi \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin \u0259n q\u0259dim m\u0259sk\u0259ni olan Hindistanda \u0259ri \u00f6l\u0259n arvad\u0131n m\u0259rhumla birlikd\u0259 diri-diri yand\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u00fcn\u0259n\u0259c\u0259n \u0259xlaq tama\u015fas\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, insan\u0131n \u00f6yr\u0259\u015fm\u0259y\u0259c\u0259yi he\u00e7 n\u0259 yoxdur: h\u0259r halda, bu g\u00fcn ay\u0131b say\u0131lan h\u0259r n\u0259yin g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 adi qar\u015f\u0131lanmayaca\u011f\u0131na z\u0259man\u0259t verm\u0259k olmur.<\/p>\n<p>\u0130kinci q\u0259na\u0259t: ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdur, regional yana\u015fmalar var. M\u0259s\u0259l\u0259n, q\u0259dim zamanlarda meyit yey\u0259n bir toplum \u00f6z \u00f6l\u00fcl\u0259rini yand\u0131ran ba\u015fqa bir toplumun bu \u0259n\u0259n\u0259sini sarsaql\u0131q sayaraq dodaq b\u00fcz\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0259na\u0259t: ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdu, situativ yana\u015fmalar var. M\u0259s\u0259l\u0259n, geyim \u0259xlaq\u0131na \u00e7im\u0259rlikd\u0259 bir c\u00fcr bax\u0131r\u0131q, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ba\u015fqa c\u00fcr.<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc q\u0259na\u0259t: ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdu, z\u0259r\u0259rli olan n\u0259s\u0259 var. Anlamaq \u00e7\u0259tindir: qad\u0131nlar\u0131n siqaret \u00e7\u0259km\u0259sini z\u0259r\u0259rli oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 q\u0131namaq m\u0259ntiqi oldu\u011fu halda, bu \u0259m\u0259li ay\u0131b say\u0131b l\u0259n\u0259tl\u0259m\u0259k n\u0259yl\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131l\u0131r? Bu sual\u0131n d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavab\u0131n\u0131 tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suala \u00e7evril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Be\u015finci q\u0259na\u0259t: ay\u0131b olan he\u00e7 n\u0259 yoxdu, naqis sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z c\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 b\u0259ra\u0259t verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnki onsuz da m\u0259i\u015f\u0259timizd\u0259 m\u00fcsb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259rimiz yox, naqis c\u0259h\u0259tl\u0259rimiz dialoqa girir, bir-biriyl\u0259 dil tapan onlard\u0131r. Y\u0259ni bazarda al\u0131c\u0131yla sat\u0131c\u0131n\u0131n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259n tamahkarl\u0131qd\u0131: biri baha satma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, biri ucuz alma\u011fa.<\/p>\n<p><strong>L\u00fct g\u0259z\u0259n \u00c7ayn dilemmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Hind f\u0259ls\u0259f\u0259sinin \u00c7aynizm adlanan qolunun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131na \u00c7ayn deyirl\u0259r. \u00c7aynlar h\u0259y\u0259ti d\u0259 x\u00fcsusi s\u00fcp\u00fcrg\u0259yl\u0259 s\u00fcp\u00fcr\u00fcrl\u0259r ki, t\u0259sad\u00fcf\u0259n bir c\u00fcc\u00fc bel\u0259 \u00f6lm\u0259sin. Amma onlar\u0131n \u0259n maraql\u0131 t\u0259r\u0259fi paltardan imtina el\u0259m\u0259l\u0259ridir. \u00c7aynlar bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: m\u0259nim paltar\u0131m havad\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130ndi g\u0259l\u0259k m\u0259tl\u0259b\u0259. \u0130raq olsun, Bak\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 l\u00fct g\u0259z\u0259n bir \u00c7ayn g\u00f6rs\u0259k, n\u0259 ba\u015f ver\u0259c\u0259k? Haql\u0131 olaraq onu tutub bu \u0259xlaqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259nbeh ed\u0259c\u0259yik. Amma bu zaman \u00e7ox ciddi bir paradoks yaranacaq \u2013 h\u0259min adam\u0131n \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131n\u0131n arxas\u0131nda b\u00f6y\u00fck bir \u0259xlaq\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259rqin\u0259 varmayaca\u011f\u0131q. Ax\u0131 \u00c7aynlar\u0131n paltardan imtinas\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131 ba\u015fqalar\u0131na z\u0259r\u0259r vurmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fclkiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259n, \u015f\u0259xsi \u0259mlakdan, d\u00fcnya mal\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bu dilemman\u0131 nec\u0259 \u00e7\u00f6zm\u0259li?<\/p>\n<p><strong>Riyakarl\u0131q ay\u0131bd\u0131rm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ndi m\u0259n bu yaz\u0131n\u0131 yazark\u0259n Bak\u0131n\u0131n haras\u0131ndasa iki n\u0259f\u0259r piv\u0259l\u0259n\u0259-piv\u0259l\u0259n\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259yir. Biri yalan dan\u0131\u015f\u0131r, biri is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc o yalana inanm\u0131\u015f kimi g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t onlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259, k\u0259nar adamlara da son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259bii, son d\u0259r\u0259c\u0259 mehriban g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Onlar bir-birinin dilini tapd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00e7ox rahatd\u0131rlar. Bu m\u0259nz\u0259r\u0259y\u0259 baxanda riyakarl\u0131\u011f\u0131n hans\u0131 m\u0259ntiql\u0259 ay\u0131b say\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rsan v\u0259 bu zaman qar\u015f\u0131na xeyli ziddiyy\u0259t \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259r\u00e7\u0259nd biz \u00e7ox hallarda m\u0259ntiqin a\u011fu\u015funda yox, absurdun i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir ot tayas\u0131n\u0131n \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 xeyli z\u0259hm\u0259t v\u0259 xeyli vaxt s\u0259rf olunur, h\u0259min tayan\u0131n k\u00fcl\u0259 d\u00f6nm\u0259si is\u0259 birc\u0259 an v\u0259 birc\u0259 kibrit m\u0259s\u0259l\u0259sidi. Bununla bel\u0259, Dekartsaya\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k h\u0259tta nizam olmayan yerd\u0259 d\u0259 nizam axtarmaq haqq\u0131m\u0131z h\u0259mi\u015f\u0259 var.<\/p>\n<p>Piv\u0259l\u0259n\u0259-piv\u0259l\u0259n\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259y\u0259n h\u0259min adamlar\u0131n \u00fcnsiyy\u0259t modelini daha geni\u015f miqyasa proyeksiya el\u0259s\u0259k, maraql\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc al\u0131nacaq: bel\u0259 \u00e7\u0131xacaq ki, riyakarl\u0131q c\u0259miyy\u0259td\u0259ki m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin nizamda qalmas\u0131n\u0131n yegan\u0259 yoludur. Y\u0259ni biz rollara girib ya\u015fay\u0131r\u0131q v\u0259 birc\u0259 anl\u0131q o rollardan \u00e7\u0131xsaq \u0259srl\u0259r boyu qurulmu\u015f b\u00fct\u00fcn mexanizml\u0259r darmada\u011f\u0131n olar. \u00dcnsiyy\u0259t etiketl\u0259ri, qanunlar, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, konkret hallarda nec\u0259 davranaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 b\u0259ri ba\u015fdan diqt\u0259 el\u0259y\u0259n t\u0259cr\u00fcb\u0259, dinimizin v\u0259 mentalitetimizin ehkamlar\u0131&#8230; Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 rollar\u0131m\u0131z\u0131n senarisidi. Biz i\u015fd\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131n\u0131n m\u00fcavini rolunday\u0131qsa, evd\u0259 ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 rolunday\u0131q. \u00d6l\u00fcm\u00fcn\u0259 sevindiyimiz bir qon\u015funun yas m\u0259clisind\u0259 k\u0259d\u0259rli g\u00f6r\u00fcnm\u0259k istedad\u0131m\u0131za kimin \u015f\u00fcbh\u0259si var?<\/p>\n<p>\u00dcmum\u0259n, h\u0259yat n\u0259sild\u0259n-n\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n eyni v\u0259rdi\u015fl\u0259rin y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131 \u2013 biz indi min ill\u0259r \u0259vv\u0259lin x\u00f6r\u0259yini yeyirik, d\u0259yi\u015f\u0259n t\u0259kc\u0259 qa\u015f\u0131qlard\u0131.<\/p>\n<p>S\u0259hn\u0259d\u0259ki aktyorun m\u0259har\u0259ti onun h\u0259m komik Miri\u015f roluna, h\u0259m d\u0259 ciddi K\u0259rb\u0259layi roluna gir\u0259 bilm\u0259si il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. V\u0259 bu zaman maraql\u0131 suallar yaran\u0131r&#8230; Biz h\u0259yat\u0131n da \u015eekspirsaya\u011f\u0131 s\u0259hn\u0259 oldu\u011funu q\u0259bul el\u0259yiriks\u0259, onda n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 insan\u0131n sif\u0259td\u0259n-sif\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 roldan-rola girm\u0259k m\u0259har\u0259ti kimi normal qar\u015f\u0131lam\u0131r\u0131q? Hans\u0131 m\u0259ntiql\u0259 f\u0259sill\u0259r\u0259 uy\u011fun paltar d\u0259yi\u015fm\u0259k adi q\u0259bul olunur, v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011fun maska d\u0259yi\u015fm\u0259k is\u0259 ay\u0131b say\u0131l\u0131r? N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 kosmetik \u0259m\u0259liyyatla burnu d\u0259yi\u015fm\u0259k olar, m\u0259sl\u0259ki is\u0259 yox? Bizim d\u0259bd\u0259n-d\u0259b\u0259 girm\u0259k azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131z vark\u0259n, cildd\u0259n-cild\u0259 girm\u0259k azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131z niy\u0259 olmas\u0131n?<\/p>\n<p>\u00dcmum\u0259n, bizi m\u0259st el\u0259y\u0259n xo\u015f qoxunun m\u0259nb\u0259yi olan \u00e7i\u00e7\u0259yin riyakar olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yoxlay\u0131r\u0131qm\u0131?<\/p>\n<p>Bu suallara d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavablar tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suallara \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Sars\u0131nt\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n s\u0259b\u0259bi<\/strong><\/p>\n<p>S\u0259n h\u0259yatda aktyor oldu\u011funu q\u0259bul el\u0259diyin anda q\u0259rib\u0259 bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 konteksti yaran\u0131r: dem\u0259li, u\u011fursuzluqlar\u0131n\u0131n v\u0259 sars\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi d\u0259 rollar\u0131n\u0131 istedadla oynaya bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259dir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201cyalan\u00e7\u0131\u201d roluna, \u201czal\u0131m\u201d roluna, \u201cm\u0259rh\u0259m\u0259tli\u201d roluna d\u00fcz-\u0259m\u0259lli gir\u0259 bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>Dilimizin b\u0259las\u0131 v\u0259 yaxud anlay\u0131\u015flarla alver<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, riyakarl\u0131\u011f\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri c\u0131z\u0131lark\u0259n b\u0259ri ba\u015fdan riyakarl\u0131\u011fa yol verilib. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcnsiyy\u0259t zaman\u0131 sif\u0259timizd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131m\u0131z saxta t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc n\u0259zak\u0259t \u0259lam\u0259ti sayan toplum g\u00f6z ya\u015flar\u0131n\u0131n imitasiyas\u0131n\u0131 ay\u0131b hesab el\u0259yib. M\u0259i\u015f\u0259td\u0259 aldatma\u011f\u0131 haram buyurub, futbolda aldatma\u011f\u0131 halal. Sa\u011f g\u00f6st\u0259rib sol vurmaq xeyli hallarda riyakarl\u0131q yox, taktika kimi q\u0259bul olunub.<\/p>\n<p>H\u0259, bu yerd\u0259 q\u0259dim skeptikl\u0259r dey\u0259 bil\u0259rl\u0259r: m\u00fctl\u0259q \u0259xlaq yoxdur ax\u0131, h\u0259r bir \u0259m\u0259l yaln\u0131z ba\u015fqalar\u0131na z\u0259r\u0259r vurdu\u011fu halda pis h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Yax\u015f\u0131, b\u0259s idman\u0131n qaydas\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015f n\u00f6v\u00fcnd\u0259 kimins\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl d\u00f6y\u00fclm\u0259sin\u0259 m\u0259mnun-m\u0259mnun baxan tama\u015fa\u00e7\u0131lar hans\u0131 \u0259xlaqa s\u00f6yk\u0259nirl\u0259r? Yoxsa h\u0259min tama\u015fa\u00e7\u0131lar bu sava\u015f\u0131n bir oyun oldu\u011funu bildikl\u0259rind\u0259n idman\u00e7\u0131n\u0131n z\u0259d\u0259sini z\u0259r\u0259r saym\u0131rlar? Yox, do\u011fru izah deyil: \u00e7\u00fcnki eyni m\u0259ntiql\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 yaralananlara da he\u00e7 k\u0259sin \u00fcr\u0259yi a\u011fr\u0131mamal\u0131d\u0131r \u2013 h\u0259tta valideynl\u0259rin d\u0259.<\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259, m\u00fcharib\u0259ni bir oyun olan qaydas\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 tutu\u015fduraraq analogiyan\u0131 d\u00fcz aparmad\u0131q? Yox, analogiya do\u011frudur: \u00e7\u00fcnki m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydalar\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n taktikalar\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya durmu\u015f iki t\u0259r\u0259fi olan ist\u0259nil\u0259n t\u0259zah\u00fcr m\u0259hz oyundur.<\/p>\n<p>\u00dcmum\u0259n, \u0259xlaq terminologiyas\u0131n\u0131n xeyli anlay\u0131\u015flar\u0131 prinsipc\u0259 eyni bir anlama \u2013 Yalan kateqoriyas\u0131na gedib \u00e7\u0131x\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, saxtakarl\u0131q, yaltaql\u0131q, riyakarl\u0131q v\u0259 hiyl\u0259g\u0259rlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259xlaq \u015fablonlar\u0131n\u0131 t\u0259kc\u0259 Yalan kateqoriyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurub bel\u0259 dem\u0259k olard\u0131: aldatmaq olmaz. Bel\u0259 bir sad\u0259 qurulu\u015fun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halda, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259xlaq sistemini \u015fax\u0259l\u0259ndir\u0259r\u0259k qarmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yarad\u0131blar?<\/p>\n<p>D\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259k, dild\u0259ki \u0259xlaq \u015fablonlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259rini r\u0259dd el\u0259m\u0259k lab\u00fcd g\u00f6r\u00fcn\u0259c\u0259k. M\u0259s\u0259l\u0259n, qeyb\u0259t adamlar\u0131n \u00fcnsiyy\u0259tini stimulla\u015fd\u0131ran hald\u0131r. Qeyb\u0259td\u0259 h\u0259r \u015fey d\u00fcz dan\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa c\u0259miyy\u0259td\u0259 ayd\u0131nl\u0131q yaran\u0131r, d\u00fcz dan\u0131\u015f\u0131lm\u0131rsa v\u0259ziyy\u0259tin \u0259xlaqi qiym\u0259tini verm\u0259k\u00e7\u00fcn Yalan anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n qabard\u0131lmas\u0131 b\u0259s el\u0259yir. Y\u0259ni, demirs\u0259n, \u201cqeyb\u0259t ay\u0131bd\u0131r\u201d, deyirs\u0259n, \u201cyalan z\u0259r\u0259rlidir\u201d. Bel\u0259c\u0259, \u201cqeyb\u0259t\u201d kimi bir art\u0131q s\u00f6z dild\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f olur, dild\u0259 sahman yaran\u0131r, \u00fcnsiyy\u0259t modeli sad\u0259l\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u00c7oxlu sayda bel\u0259 analogiyalar apara bil\u0259r\u0259m v\u0259 ax\u0131rda m\u0259lum olar ki, biz, sad\u0259c\u0259, dilimizin b\u0259las\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fck.<\/p>\n<p><strong>S\u0259mimiy\u0259t d\u0259 roldur?<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n dey\u0259c\u0259yim s\u00f6zl\u0259r\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 inand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6hb\u0259t\u0259 \u201cs\u0259mimi deyir\u0259m&#8230;\u201d ifad\u0259si il\u0259 ba\u015flay\u0131ram. Y\u0259ni dolay\u0131s\u0131yla etiraf el\u0259yir\u0259m ki, m\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00fcr\u00fcst davranm\u0131ram, amma m\u0259hz indi s\u0259mimi olaca\u011fam. Buradan maraql\u0131 sual \u00e7\u0131x\u0131r: h\u0259min anda m\u0259n s\u0259mimi adam roluna girmir\u0259mmi? Y\u0259ni insan\u0131n s\u0259mimi oldu\u011fu hallar da aktyorluq deyilmi?<\/p>\n<p>S\u00f6hb\u0259t\u0259 \u201cs\u0259mimi deyir\u0259m&#8230;\u201d ifad\u0259si il\u0259 ba\u015flamaq, dolay\u0131s\u0131yla \u201cm\u0259n h\u0259rd\u0259nbir s\u0259mimi oluram\u201d dem\u0259kdir. B\u0259s insan niy\u0259 daim s\u0259mimi davranm\u0131r? \u00c7\u00fcnki yalans\u0131z ya\u015famaq apriori m\u00fcmk\u00fcn deyil, \u00e7\u00fcnki rollardan \u00e7\u0131xmaq h\u0259m \u00f6z\u00fcn, h\u0259m d\u0259 \u0259traf \u00fc\u00e7\u00fcn ziyanl\u0131d\u0131r. B\u0259s s\u0259mimiyy\u0259tin z\u0259r\u0259rli oldu\u011funu bil\u0259n adam niy\u0259 h\u0259rd\u0259nbir s\u0259mimi olmaq ist\u0259yir? Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r, h\u0259rd\u0259nbir ziyana d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 raz\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>Yox, bu variant a\u011flabatan deyil. \u00c7\u00fcnki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f instinkti maksimalist oldu\u011funa v\u0259 d\u0259rhal q\u00fctb n\u00f6qt\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6n\u0259ldiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ortadak\u0131 \u00e7alarlar\u0131 g\u00f6r\u0259 bilmir: bu halda onun\u00e7\u00fcn g\u00fcnorta yoxdur, yaln\u0131z g\u00fcnd\u00fcz var, h\u0259rd\u0259nbir yoxdur, yaln\u0131z h\u0259mi\u015f\u0259 var. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f instinkti h\u0259m d\u0259 yuvarlaqla\u015fd\u0131rma\u011fa meyillidir \u2013 h\u0259tta zamana da baxanda d\u0259rhal u\u015faql\u0131q v\u0259 ya g\u0259nclik \u00e7a\u011flar\u0131m\u0131z\u0131, d\u00fcnyan\u0131n da\u015f v\u0259 ya tunc d\u00f6vr\u00fcn\u00fc yox, \u0259b\u0259diyy\u0259ti g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p>Onda birc\u0259 izah\u0131m\u0131z qal\u0131r: m\u0259n m\u0259hz s\u0259mimiyy\u0259tin ziyan g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259yi hallarda s\u0259mimi oluram: ax\u0131 do\u011frudan da b\u0259zi m\u0259qamlarda s\u0259mimiyy\u0259t adam\u0131 xilas el\u0259yir. Yox?<\/p>\n<p>\u00dcmum\u0259n, s\u0259mimiyy\u0259t n\u0259dir? \u0130nsana t\u0259bi\u0259t\u0259n xas olan xass\u0259, yoxsa sonradan yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u201cd\u00fcr\u00fcst olmaq laz\u0131md\u0131r\u201d h\u00f6km\u00fcn\u00fc ver\u0259n \u0259xlaq normas\u0131? Q\u0259lbimizi kim\u0259s\u0259 a\u00e7maq ist\u0259rk\u0259n ke\u00e7irdiyimiz t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri yad\u0131m\u0131za salaq. Bu t\u0259r\u0259dd\u00fcdl\u0259ri yaradan a\u011f\u0131ld\u0131r. A\u011f\u0131l \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmaq ist\u0259y\u0259n etiraflar\u0131m\u0131z\u0131n yaradaca\u011f\u0131 f\u0259sadlar\u0131 \u00f6nl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bay\u0131rdak\u0131 reall\u0131qlar\u0131 saf-\u00e7\u00fcr\u00fck el\u0259yir v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131 halda onlar\u0131 \u00e7\u00f6l\u0259 buraxm\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir cinay\u0259tini dostuna etiraf el\u0259m\u0259k ist\u0259rk\u0259n a\u011f\u0131l bu m\u0259lumat\u0131n bay\u0131ra \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 halda m\u00fcmk\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri hesablay\u0131r v\u0259 s\u0259ni fikrind\u0259n da\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Hiss v\u0259 a\u011f\u0131l insan t\u0259bi\u0259tind\u0259 daim harmoniyadad\u0131r: duy\u011fu q\u0131m\u0131ldanan kimi a\u011f\u0131l da h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7ir. Qabaqcadan g\u00f6t\u00fcr-qoya m\u0259ruz qalmayan he\u00e7 bir h\u0259r\u0259k\u0259timiz yoxdur. \u0130ndi sual yaran\u0131r: a\u011f\u0131l\u0131n s\u00fczg\u0259cind\u0259n ke\u00e7irilmi\u015f add\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u0259mimi saymaq olarm\u0131? Bel\u0259likl\u0259, s\u0259mimiyy\u0259ti fitr\u0259t sayma\u011fa \u0259sas\u0131m\u0131z varm\u0131?<\/p>\n<p>S\u00f6hb\u0259t\u0259 \u201cs\u0259mimi deyir\u0259m&#8230;\u201d ifad\u0259si il\u0259 ba\u015flamaq, dolay\u0131s\u0131yla \u201cm\u0259n h\u0259rd\u0259nbir s\u0259mimi oluram\u201d dem\u0259kdir. H\u0259rd\u0259nbir s\u0259mimi olmaq \u2013 gah riyakar, gah d\u00fcr\u00fcst olmaq dem\u0259kdir. N\u0259hay\u0259t, \u0259sas sual\u0131m\u0131za g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131r\u0131q: gah riyakar, gah d\u00fcr\u00fcst olmaq roldan-rola girm\u0259k deyilmi?<\/p>\n<p>Bu suallara d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavablar tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suallara \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Prinsipial adam v\u0259 Tesey g\u0259misi<\/strong><\/p>\n<p>H\u00f6kum\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 prinsipial m\u00fcxalif\u0259td\u0259 dayanan bir adam \u00f6z d\u0259st\u0259sind\u0259n, \u00f6z h\u0259nd\u0259v\u0259rind\u0259n olan yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rini yalandan t\u0259rifl\u0259y\u0259nd\u0259n sonra \u0259vv\u0259lki prinsipial obraz\u0131n\u0131 yen\u0259 d\u0259 saxlay\u0131rm\u0131?<\/p>\n<p>Afinan\u0131n \u00f6z\u00fcl\u00fcn\u00fc qoyan Teseyin g\u0259misi 300 il boyunca zaman-zaman t\u0259mir olunur, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f taxtalar\u0131 t\u0259z\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259nirdi. Bunu g\u00f6r\u0259n filosof Plutarx bel\u0259 bir sual qoymu\u015fdu: birc\u0259 taxtas\u0131 bel\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015f g\u0259mini \u0259vv\u0259lki g\u0259mi saymaq olarm\u0131?<\/p>\n<p>Bu suala d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavab tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suala \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>N\u0259rdivan\u0131n birinci pill\u0259si: al\u00e7aql\u0131q ay\u0131bd\u0131rm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131m\u0131zda ba\u015f da\u015flar\u0131n\u0131n, yollar\u0131m\u0131zda ma\u015f\u0131nlar\u0131n, q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rimizd\u0259 villalar\u0131n daha da h\u00fcnd\u00fcrl\u0259\u015fm\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si \u00e7oxlar\u0131m\u0131zda q\u0131c\u0131q yarad\u0131r. Al\u00e7aq otlar\u0131n ya\u015f\u0131ll\u0131\u011f\u0131, al\u00e7aq z\u0259mil\u0259rin b\u0259r\u0259k\u0259ti, al\u00e7aq d\u0259nizl\u0259rin g\u00f6z\u0259lliyi is\u0259 ruhumuzu ox\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>El\u0259 hey y\u00fcks\u0259lm\u0259k ist\u0259y\u0259n insan ierarxiya n\u0259rdivan\u0131n\u0131n \u0259n al\u00e7aq pill\u0259sinin ba\u015flan\u011f\u0131c oldu\u011funu unudur \u2013 q\u0131n\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b q\u0131n\u0131n\u0131 b\u0259y\u0259nmir. V\u0259 kiml\u0259rins\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc hans\u0131sa m\u0259n\u0259vi b\u00f6hran\u0131n ad\u0131n\u0131 \u201cal\u00e7aql\u0131q\u201d qoyaraq h\u0259min s\u00f6z\u00fc b\u0259zi hallarda s\u00f6y\u00fc\u015f kimi d\u0259 i\u015fl\u0259dir.<\/p>\n<p>H\u0259, general olmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n \u2013 y\u0259ni y\u00fcks\u0259lm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n \u0259sg\u0259r yax\u015f\u0131 \u0259sg\u0259r ola bilm\u0259z. Ancaq bu prinsip m\u0259hz h\u0259rb sistemind\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir: m\u0259har\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyin h\u0259r m\u0259qamdan sonra r\u00fctb\u0259n bir pill\u0259 art\u0131r\u0131l\u0131r. Pin\u0259\u00e7iliyin is\u0259 r\u00fctb\u0259 ierarxiyas\u0131 yoxdur: pin\u0259\u00e7i pad\u015fah olma\u011f\u0131 arzulamadan da yax\u015f\u0131 pin\u0259\u00e7i ola bilir v\u0259 ad\u0259t\u0259n yax\u015f\u0131 pin\u0259\u00e7ilik m\u0259hz b\u00f6y\u00fck iddialar\u0131n olmad\u0131qda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sad\u0259c\u0259, ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b ayaqqab\u0131 yamay\u0131rsan, v\u0259ssalam.<\/p>\n<p>Biz, ist\u0259dik-ist\u0259m\u0259dik, \u00e7oxlu sayda h\u00f6kmdar\u0131n h\u00fczurunday\u0131q: i\u015fl\u0259diyimiz idar\u0259nin r\u0259isind\u0259n tutmu\u015f d\u00fcnyan\u0131n superg\u00fcc \u00f6lk\u0259sinin d\u0259rin d\u00f6vl\u0259tin\u0259c\u0259n, Tanr\u0131yacan. Q\u0259dim zamanlarda h\u00f6kmdar\u0131n h\u00fczurunda t\u0259zim el\u0259m\u0259k protokol qaydas\u0131 oldu\u011fundan, ba\u015f \u0259ym\u0259k ay\u0131b say\u0131lm\u0131rd\u0131. Bu halda sual yaran\u0131r: do\u011frudanm\u0131, h\u0259min q\u0259dim reall\u0131q indiki t\u0259ht\u0259l\u015f\u00fcurumuza he\u00e7 bir mesaj \u00f6t\u00fcrm\u0259yib? B\u0259lk\u0259, \u015f\u00fcurumuzun alt\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131-yax\u015f\u0131 axtaraq?!<\/p>\n<p>V\u0259 yol\u00fcst\u00fc bu suala da cavab tapaq: pad\u015fah\u0131n h\u00fczurundak\u0131 raz\u0131 k\u00fctl\u0259 il\u0259 m\u00fcxalif\u0259t liderinin h\u00fczurundak\u0131 naraz\u0131 k\u00fctl\u0259nin davran\u0131\u015flar\u0131nda f\u0259rq varm\u0131?<\/p>\n<p>Bu suallara d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavablar tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suallara \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Azadl\u0131\u011f\u0131n adl\u0131q hal\u0131: k\u00f6l\u0259lik ay\u0131bd\u0131rm\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Aristotel deyirdi ki, azadl\u0131q d\u0259rk olunmu\u015f z\u0259rur\u0259tdir. Sartr deyirdi ki, insan azadl\u0131\u011fa m\u0259hkumdur. H\u0259r iki c\u00fcml\u0259ni inc\u0259l\u0259y\u0259nd\u0259 ziddiyy\u0259t ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Y\u0259ni bu c\u00fcml\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259ri \u00f6z i\u00e7ind\u0259 dola\u015f\u0131q d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k ixtiyars\u0131z halda \u0259sl m\u0259tl\u0259bi \u0259l\u0259 verirl\u0259r: d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7\u0259k h\u0259yat\u0131nda azadl\u0131q yoxdur. Ax\u0131 \u201cz\u0259rur\u0259t\u201d v\u0259 \u201cm\u0259hkum\u201d s\u00f6z\u00fc olan c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259 hans\u0131 azadl\u0131qdan s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bil\u0259r?<\/p>\n<p>Amma g\u0259lin s\u00f6zbazl\u0131q el\u0259m\u0259y\u0259k v\u0259 bu filosoflar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u0259sit \u00fcsullarla h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259y\u0259k. Sad\u0259c\u0259, bel\u0259 bir iddia ortaya ataq: azad insan yoxdur, k\u00f6l\u0259liyinin dair\u0259si nisb\u0259t\u0259n geni\u015f olan v\u0259 nisb\u0259t\u0259n dar olan insan var. \u201cAzadl\u0131q\u201d bu d\u00fcnyada yaln\u0131z quru anlay\u0131\u015f kimi m\u00f6vcuddur v\u0259 yaln\u0131z dilimizd\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>H\u0259bsxana kameras\u0131nda havas\u0131zl\u0131qdan bo\u011fulan dusta\u011f\u0131n n\u0259f\u0259slik arzusu azadl\u0131\u011f\u0131n p\u0259nc\u0259r\u0259si kimi t\u0259s\u0259vv\u00fcr olunsa da, fakt olaraq kameran\u0131n divar\u0131ndak\u0131 balaca bir bacad\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259n zamanda dusta\u011fam \u2013 saat\u0131n k\u0259fkiri kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n aral\u0131qda yell\u0259nm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa \u0259limd\u0259n he\u00e7 n\u0259 g\u0259lmir. M\u0259n m\u0259kanda dusta\u011fam \u2013 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m yerin qaydalar\u0131ndan k\u0259nara \u00e7\u0131xa bilm\u0259r\u0259m, h\u0259tta paltar\u0131m\u0131 da h\u0259min co\u011frafiyan\u0131n iqlimin\u0259 uy\u011fun se\u00e7m\u0259liy\u0259m. D\u00fcny\u0259viy\u0259ms\u0259, sevgimin k\u00f6l\u0259si, nifr\u0259timin \u0259siri, ehtiraslar\u0131m\u0131n quluyam. Dindaramsa, Allah\u0131m\u0131n qulu, taleyimin \u0259siriy\u0259m.<\/p>\n<p>M\u0259n ideologiyalar\u0131n, \u0259qid\u0259l\u0259rin \u0259siriy\u0259m. \u018fn\u0259n\u0259l\u0259rin, mentalitetin quluyam. Tez-tez d\u0259yi\u015f\u0259n d\u0259bin \u0259siri olmaq bacar\u0131\u011f\u0131m m\u0259nim k\u00f6l\u0259 xisl\u0259timin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7evik oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>M\u0259tbuat haqq\u0131nda qanunun oldu\u011fu halda m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131 fiksiyad\u0131r. \u0130\u00e7imizd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011fun etik senzuran\u0131n oldu\u011fu halda s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131 fiksiyad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, biz h\u0259r yerd\u0259 s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 dan\u0131\u015fa bilirikmi?<\/p>\n<p>H\u0259, s\u0259sverm\u0259 h\u00fcququm var, amma \u0259n demokratik \u00f6lk\u0259d\u0259 bel\u0259 se\u00e7ki qutusuna yax\u0131nla\u015fark\u0259n namiz\u0259din v\u0259dl\u0259rinin m\u0259nd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin \u0259siriy\u0259m art\u0131q. H\u0259, t\u0259hsil h\u00fcququm var, amma qabaqcadan m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015f f\u0259nnl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259. M\u0259nim h\u0259tta \u00f6m\u00fcr azadl\u0131\u011f\u0131m da yoxdur \u2013 ist\u0259nil\u0259n vaxt \u0259c\u0259l g\u00f6t\u00fcr\u00fcb apara bil\u0259r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 t\u0259bii fatalizmi d\u0259 g\u0259ls\u0259m, m\u0259s\u0259l\u0259 lap q\u0259lizl\u0259\u015fir. Y\u0259ni valideynl\u0259rimi, do\u011fulaca\u011f\u0131m yeri, d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259c\u0259yim zaman\u0131 se\u00e7m\u0259k azadl\u0131\u011f\u0131m da olmay\u0131b. M\u0259n h\u0259tta t\u0259rbiy\u0259 sistemimi d\u0259 \u00f6z\u00fcm se\u00e7m\u0259mi\u015f\u0259m: u\u015faql\u0131qdan ba\u015flayaraq m\u0259ni ba\u015fqalar\u0131 \u00f6z ist\u0259dikl\u0259ri kimi yeti\u015fdiribl\u0259r \u2013 y\u0259ni h\u0259tta \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259timi d\u0259 \u00f6z\u00fcm formala\u015fd\u0131rmam\u0131\u015fam.<\/p>\n<p>\u0130ndi m\u0259n bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri dil\u0259 g\u0259tir\u0259rk\u0259n sosiologiya soyuq-soyuq p\u0131\u00e7\u0131lday\u0131r: m\u00fc\u0259llim, ger\u00e7\u0259k h\u0259yatda azadl\u0131q var \u2013 sad\u0259c\u0259, s\u0259nin azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259ddi ba\u015fqas\u0131n\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u0259rh\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259rdir. M\u0259ns\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u0259m ki, sosiologiyan\u0131n h\u0259min c\u00fcml\u0259sini bel\u0259 d\u0259 yazmaq olar: m\u0259nim dustaql\u0131\u011f\u0131m\u0131n s\u0259rh\u0259ddi ba\u015fqas\u0131n\u0131n kameras\u0131n\u0131n divar\u0131na q\u0259d\u0259rdir. M\u0259zmun d\u0259yi\u015fdimi? Yox. El\u0259ys\u0259, azadl\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata soxu\u015fdurmaq c\u0259hdinin m\u0259nas\u0131 n\u0259dir?<\/p>\n<p>Bu zaman dikba\u015f f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fcst\u00fcm\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r: c\u0131\u011fall\u0131q el\u0259m\u0259, d\u00fcnyada azadl\u0131q var, sad\u0259c\u0259, m\u00fctl\u0259q azadl\u0131q yoxdur. M\u0259ns\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m: \u201cnisbi azadl\u0131q\u201d ifad\u0259sinin ehtiva el\u0259diyi durumu \u201cnisbi k\u00f6l\u0259lik\u201d ifad\u0259si d\u0259 adekvat g\u00f6st\u0259rir ax\u0131. El\u0259ys\u0259, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 azadl\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yaxas\u0131ndan q\u0131r-saqq\u0131z olub yap\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131q?<\/p>\n<p>Yoxsa, t\u0259bii hal\u0131m\u0131z olan k\u00f6l\u0259liyi ay\u0131b sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259 anlay\u0131\u015flarla bu \u015f\u0259kild\u0259 oynay\u0131r\u0131q? Niy\u0259? H\u0259tta materiyan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 bir \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131 ba\u015fqa \u015feyin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirirs\u0259, insan\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmas\u0131 n\u0259d\u0259n ay\u0131b say\u0131ls\u0131n ax\u0131?<\/p>\n<p>Bu suallara d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavablar tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suallara \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>M\u0259cnunun s\u0259hras\u0131 v\u0259 z\u0259ncir<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259lk\u0259, ger\u00e7\u0259k h\u0259yat\u0131m\u0131zda m\u00f6vcud olmayan \u201cAzadl\u0131q\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 dilimizd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0131xarmaq daha faydal\u0131 olard\u0131? Bunu hesablam\u0131\u015f\u0131qm\u0131? Ax\u0131 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259n anlay\u0131\u015flar\u0131n dild\u0259 qalmas\u0131 \u0259lav\u0259 g\u0259rginlik yarad\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 pintiliyin\u0259 s\u0259b\u0259b olur, c\u0259h\u0259tl\u0259ri d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259n el\u0259m\u0259y\u0259 \u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259dir.<\/p>\n<p>\u201cAzadl\u0131q\u201d \u0259rk\u00f6y\u00fcn bir e\u015fq ideyas\u0131d\u0131r: a\u015f\u0131b-da\u015fma\u011fa, insan\u0131 m\u0259cras\u0131ndan \u00e7\u0131xarma\u011fa qadirdir. Adam\u0131 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn lab\u00fcd olan \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259r\u0259 yox, M\u0259cnunun bo\u015f s\u0259hras\u0131na dartan ideya birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn yararl\u0131d\u0131rm\u0131? S\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u0259rq\u0259rar olan kainatda bu z\u0259ncirin h\u0259lq\u0259si ola bilm\u0259y\u0259c\u0259k bir ideya sosial h\u0259yat\u0131n n\u0259yin\u0259 g\u0259r\u0259k? B\u0259lk\u0259, c\u0259miyy\u0259t \u00f6z tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlaya bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn qanunlar\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u0259 baxan k\u00f6l\u0259liy\u0259 borcludur? B\u0259lk\u0259, al\u0259min m\u0259nas\u0131 s\u00f6z\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259nalar\u0131nda Z\u0259ncird\u0259dir el\u0259?<\/p>\n<p>Bu suallara d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq cavablar tapa bilm\u0259s\u0259k, avtomatik olaraq ritorik suallara \u00e7evril\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130ctimai r\u0259yin eyn\u0259kli g\u00f6z\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6r\u0259s\u0259n, m\u0259n niy\u0259 cavablar\u0131n d\u0259rin v\u0259 d\u0259qiq olmas\u0131nda israrl\u0131yam? \u00c7\u00fcnki bizi dilimizin b\u0259las\u0131na salan m\u0259hz anlay\u0131\u015flar bar\u0259d\u0259 dumanl\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar, yay\u011f\u0131n obrazlard\u0131r. \u018fks\u0259rimiz q\u0259bul el\u0259diyimiz d\u0259y\u0259rl\u0259r haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259mi\u015fik he\u00e7: q\u0259na\u0259tl\u0259rimizin \u00e7oxu avtoritetl\u0259rin dilind\u0259n v\u0259 ictimai r\u0259yin eyn\u0259kli g\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b. V\u0259 bir d\u0259&#8230;<\/p>\n<p>Bu yerd\u0259 filosof Bekonu k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131raq: adamlar inkar etm\u0259kd\u0259n \u00e7ox t\u0259sdiq el\u0259m\u0259yi xo\u015flay\u0131rlar: \u00f6z inanclar\u0131n\u0131 do\u011fruldan d\u0259lil axtarma\u011fa \u2013 y\u0259ni inanmaq ist\u0259dikl\u0259rin\u0259 inanma\u011fa meyillidirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc inand\u0131r\u0131rsan ki, b\u0259d\u0259nind\u0259ki y\u00fcks\u0259k temperatur koronavirusun \u0259lam\u0259ti deyil. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, dostlardan-qohumlardan bu temperaturun soyuqd\u0259ym\u0259yl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu e\u015fitm\u0259k ist\u0259yirs\u0259n. Hal-haz\u0131rda s\u0259n\u0259 h\u0259qiq\u0259t laz\u0131m deyil, t\u0259skinlik laz\u0131md\u0131r: s\u0259n h\u0259qiq\u0259t\u0259 yox, yalan\u00e7\u0131 t\u0259s\u0259lliy\u0259 inanma\u011fa meyillis\u0259n.<\/p>\n<p><strong><em>(ard\u0131 var)<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yax\u0131n vaxtlarda Salam Sarvan\u0131n \u201cAy\u0131b ayamas\u0131\u201d adl\u0131 yeni kitab\u0131 \u00e7apdan \u00e7\u0131xacaq. Kulis.az h\u0259min kitabdan b\u0259zi hiss\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edir. Qolla q\u0131\u00e7\u0131n n\u0259 f\u0259rqi var? Bu kitab\u0131 yazmaq ideyas\u0131 t\u0259sad\u00fcf\u0259n yarand\u0131. G\u00fcnl\u0259rin&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31358,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-31357","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=31357"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31357\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31360,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/31357\/revisions\/31360"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/31358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=31357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=31357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=31357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}