{"id":25274,"date":"2023-12-24T18:22:55","date_gmt":"2023-12-24T14:22:55","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=25274"},"modified":"2023-12-24T18:25:23","modified_gmt":"2023-12-24T14:25:23","slug":"orta-%c9%99sr-q%c9%99bristanligi-v%c9%99-sitayis-edil%c9%99n-das-qoc-v%c9%99-qaratikan-abid%c9%99si-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=25274","title":{"rendered":"Orta \u0259sr q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sitayi\u015f edil\u0259n Da\u015f Qo\u00e7 v\u0259 qaratikan  abid\u0259si-Ara\u015fd\u0131rma"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>(Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 q\u0259bir abid\u0259l\u0259ri)<\/em><\/strong><\/p>\n<p>C\u0259lilabad rayonunun Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259nd \u0259razisind\u0259 a\u015fkar olunan Orta \u0259sr q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck bir sah\u0259ni (2 ha yax\u0131n ) \u0259hat\u0259 edir. Q\u0259biristanl\u0131q k\u0259ndin \u015fimal-q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259rar tutub. \u018fraziy\u0259 daxil olark\u0259n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259 ba\u015f v\u0259 sin\u0259 da\u015flar\u0131na rast g\u0259lirs\u0259n. T\u0259xmin\u0259n XIV-XVI \u0259srl\u0259ri s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n bu da\u015flar\u0131n \u00fcz\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif simvollar, h\u0259nd\u0259si fiqurlar \u2013 dam\u011fa v\u0259 \u015f\u0259kill\u0259rl\u0259 b\u0259z\u0259dilmi\u015fdir. \u018fks\u0259riyy\u0259tini \u201c\u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k\u201d (svastika) adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kosmoqonik m\u0259zmunlu i\u015far\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Biz \u0259razini g\u0259zdikc\u0259 q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259rd\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin t\u0259svirini \u0259ks etdir\u0259n simvollara rast g\u0259lirdik. \u018fcdadlar\u0131m\u0131zda G\u00fcn\u0259\u015f istilik, h\u0259yat, i\u015f\u0131q r\u0259mzi oldu\u011fundan da\u015fyonma ustalar\u0131 da da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif formada G\u00fcn\u0259\u015fi \u0259ks etdir\u0259n dair\u0259l\u0259r h\u0259kk etmi\u015fl\u0259r. B\u0259zi ba\u015f v\u0259 sin\u0259 da\u015flar\u0131nda\u00a0 \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131 il\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f yaz\u0131lar da var. Bu yaz\u0131lar\u0131n oxunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 ehtiyac var.<\/p>\n<p>Mu\u011fan \u00a0torpa\u011f\u0131n\u0131n h\u0259r qar\u0131\u015f\u0131 tarixin m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n soraq verir, \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131 haqq\u0131nda dol\u011fun t\u0259\u0259ss\u00fcrat yarad\u0131r. Z\u0259ngin tarixi-m\u0259d\u0259ni irsimiz t\u0259kc\u0259 memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 da\u015f abid\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131r. \u018fcdadlar\u0131m\u0131z\u0131n yaratd\u0131qlar\u0131 da\u015f abid\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259, Mu\u011fan\u0131n yer\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259ri, \u00fcmumilikd\u0259, bu \u0259razid\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrk etnoslar\u0131n\u0131n\u00a0 tarixind\u0259n x\u0259b\u0259r ver\u0259n d\u0259y\u0259rli qaynaqlard\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fn maraql\u0131s\u0131 rast g\u0259ldiyimiz <strong>Da\u015f qo\u00e7 heyk\u0259lidir<\/strong>. Heyk\u0259lin \u00fcz\u00fc \u015f\u0259rq\u0259 do\u011fru bax\u0131r. Sif\u0259t hiss\u0259si s\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131b. Boyun v\u0259 b\u0259d\u0259n hiss\u0259si salamatd\u0131r. Da\u015f qo\u00e7 silindirik formada yonulub. Boynuna ba\u011flanm\u0131\u015f \u015fal par\u00e7alar, k\u0259l\u0259\u011fay\u0131lar bu abid\u0259nin q\u0259bir\u00fcst\u00fc sitayi\u015f yeri \u2013 pir kimi ziyar\u0259t olunmas\u0131n\u0131 v\u0259 yerli sakinl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qorunmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir. Yerli m\u00fcs\u0259lman \u0259hali, \u00e7ox g\u00fcman ki, qo\u00e7un boynuna \u015fal par\u00e7alar\u0131 m\u00fcs\u0259lman qaydas\u0131na uy\u011fun olaraq qurban bayram\u0131nda ba\u011flayarm\u0131\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 bu ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 davam edir.<\/p>\n<p>Bir zamanlar C\u0259lilabad-Yard\u0131ml\u0131 \u0259razisind\u0259 xeyli (onlarla) q\u0259bir\u00fcst\u00fc da\u015f qo\u00e7 heyk\u0259ll\u0259r m\u00f6vcud idi. \u00d6t\u0259n \u0259srin 70-80-ci ill\u0259rind\u0259 (Sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259) m\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n (erm\u0259nil\u0259rin) hiyl\u0259g\u0259r siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 da\u015f qo\u00e7 heyk\u0259ll\u0259rin s\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u201cq\u0131z\u0131laxtaranlar\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 heyk\u0259ll\u0259r ilb\u0259il \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259y\u0259 &#8211; yoxa \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Tarixd\u0259n m\u0259lumdur ki, Qo\u00e7 heyk\u0259ll\u0259r, q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259r, da\u015f \u00fcz\u0259rind\u0259 oymalar, \u201c\u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k\u201d &#8211; svastikalar t\u00fcrk elind\u0259, h\u0259m\u00e7inin az\u0259rbaycan t\u00fcrk yurdlar\u0131nda q\u0259dim v\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259 mifoloji v\u0259 dini bax\u0131\u015flarla ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Bunlar h\u0259m xalq\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259r, h\u0259m d\u0259 estetik t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flayan s\u0259n\u0259t \u0259s\u0259rl\u0259ridir. Ad\u0259t\u0259n, q\u0259bir\u00fcst\u00fc Da\u015f Qo\u00e7 abid\u0259l\u0259r s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r, igid d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r, zad\u0259gan \u0259silli insanlar\u0131n m\u0259zarlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 bir\u00a0 simvol olaraq qoyularm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131nda \u0259traf\u0131 g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7ir\u0259rk\u0259n, Da\u015f-qo\u00e7 heyk\u0259lin yan\u0131nda dair\u0259vi formada tikilmi\u015f t\u00fcrb\u0259-m\u0259qb\u0259r\u0259nin u\u00e7urulmu\u015f yeri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. O d\u00f6vr\u0259 aid tikil\u0259n m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259r iki m\u0259qs\u0259d \u00fc\u00e7\u00fcn in\u015fa edilmi\u015fdir:<\/p>\n<p>1-cisi, suffizmi t\u0259bli\u011f ed\u0259n m\u00fcr\u015fid v\u0259 m\u00fcridl\u0259rin c\u0259miyy\u0259td\u0259n v\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259n k\u0259nar bir yerd\u0259 xan\u0259gahlar tik\u0259r\u0259k \u00f6z dini-siyasi t\u0259bli\u011fatlar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmalar\u0131,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2-cisi, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdikd\u0259n sonra seyidl\u0259r, din aliml\u0259ri, ruhanil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 t\u00fcrb\u0259l\u0259rin tikilm\u0259si. Burada tikil\u0259n t\u00fcrb\u0259l\u0259rin 2-ciy\u0259 aid olmas\u0131 ehtimal\u0131 daha b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki t\u00fcrb\u0259 yerl\u0259ri \u00e7ox diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Sonralar h\u0259min \u0259razil\u0259r yerli sakinl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ziyar\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 xan\u0259gah v\u0259 t\u00fcrb\u0259l\u0259r da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r. Ora inam\u0131 olanlar ziyar\u0259tinidavam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259trafdak\u0131 q\u0259bir da\u015flar\u0131na, a\u011faclara, h\u0259m\u00e7inin q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259 olan da\u015f heyk\u0259l Qo\u00e7lara inamlar\u0131n\u0131 ba\u011flay\u0131rlar. Bu ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259 son vaxtlara q\u0259d\u0259r davam edir. Q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131rark\u0259n (E.\u018fm\u0259nov, R.Rzayev,E.H\u00fcseynov v\u0259 b\u0259nd\u0259niz \u018f.Mirz\u0259zad\u0259) biz bunun \u015fahidi olduq.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6st\u0259rir ki, q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259ti t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ortaq m\u0259d\u0259niyy\u0259tidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>14.08.2023\u2013c\u00fc il tarixd\u0259 Ara\u015fd\u0131rma\u00a0 n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn d\u0259 davam etdi. \u201cTarix\u00e7il\u0259r Birliyinin\u201d \u00fczvl\u0259ri 2-ci g\u00fcn daha diqq\u0259tl\u0259 ara\u015f\u0131rmalar apararaq q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259l\u0259rin hans\u0131 d\u00f6v\u00fcr\u0259, \u0259r\u0259bc\u0259 yaz\u0131lar\u0131n v\u0259 u\u00e7urulmu\u015f t\u00fcrb\u0259l\u0259rin kiml\u0259r\u0259 aid oldu\u011funu \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 can atd\u0131lar. S\u0259f\u0259rd\u0259 Salyan Regional idar\u0259sinin r\u0259isi Yusif H\u00fcseyinov, C\u0259lilabad rayon \u00fczr\u0259 abid\u0259 m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259ri, C\u0259lilabad rayon Tarix-Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q\u00a0 muzeyinin direktoru v\u0259 ictimaiyy\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak edirdi.<\/p>\n<p>T\u0259xmini bir saatl\u0131q \u00fcmumi bax\u0131\u015fdan sonra <strong>ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar <\/strong>m\u00f6vcud yer\u00fcst\u00fc \u0259lam\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 bu m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n Orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259ldil\u0259r. \u0130lk bax\u0131\u015f zaman\u0131 hans\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bildik?<\/p>\n<p>1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 imkan ver\u0259n maddi &#8211; m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011funu;<\/p>\n<p>2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq Qo\u00e7-da\u015f\u00a0 fiqurunun inanc obyekti oldu\u011funu bildir\u0259n m\u0259kan\u0131n<\/p>\n<p>olmas\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dair\u0259vi formada olan qaratikan a\u011faclar\u0131n\u0131n inanc obyekti olmas\u0131n\u0131;<\/p>\n<p>4)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kosmoqomik i\u015far\u0259l\u0259ri olan ba\u015f da\u015flar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funu;<\/p>\n<p>5)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u018fr\u0259b qrafikal\u0131 yaz\u0131s\u0131 olan ba\u015f da\u015flar\u0131n\u0131n (itibucaql\u0131) m\u00f6vcudlu\u011funu;<\/p>\n<p>6)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ehtimalla sufil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik ba\u015f da\u015flar\u0131n\u0131n v\u0259 sufi xan\u0259gah\u0131n\u0131n m\u00f6vcudu\u011funu;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tarix\u00e7il\u0259r Birliyi\u201dnin \u00fczvil\u0259ri m\u00f6vzu il\u0259 \u0259laq\u0259dar t\u0259dqiqat materiallar\u0131 toplamaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 k\u0259ndin ya\u015fl\u0131 n\u0259sill\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131lar . Bu s\u0259f\u0259rd\u0259 biz\u0259 Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259nd v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, Tarix-Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q muzeyind\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f\u00a0 S\u0259xav\u0259t\u00a0 m\u00fc\u0259llim b\u0259l\u0259d\u00e7ilik edirdi.<\/p>\n<p>M\u0259zarl\u0131q haqq\u0131nda ilk m\u0259lumatlar\u0131 da el\u0259 S\u0259xav\u0259t m\u00fc\u0259llimd\u0259n ald\u0131q. Sonra Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259ndinin 85 ya\u015fl\u0131 sakini Quliyev G\u00fclo\u011flan Alm\u0259mm\u0259d o\u011flu il\u0259 evl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fck. S\u00f6hb\u0259t \u0259snas\u0131nda \u00f6yr\u0259ndik ki, inanc\u00a0 yerl\u0259rinin \u0259traf\u0131nda \u00fc\u00e7 q\u0259bir var.<\/p>\n<p>Birinci q\u0259bir Sitar\u0259 xan\u0131ma aiddir.<\/p>\n<p>\u0130kinci q\u0259bir Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n qarda\u015f\u0131\u00a0 Mirh\u00fcseyin b\u0259yindir.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0259bir d\u0259 Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n qarda\u015f\u0131 Tahir b\u0259yindir.<\/p>\n<p>B\u0259z\u0259n bura Tahir b\u0259y oca\u011f\u0131 kimi d\u0259 s\u00f6yl\u0259nilir. Eyni zamanda \u201cSitar\u0259 xan\u0131m\u0131n c\u0259ddin\u0259 and i\u00e7ir\u0259m!\u201d kimi ifad\u0259l\u0259r d\u0259\u00a0 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Burada hans\u0131 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lirik:<\/p>\n<p>1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u0259m Qo\u00e7 &#8211; ba\u015f da\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 dair\u0259vi qaratikan a\u011fac\u0131 ke\u00e7mi\u015f zamanlardan yerli \u0259halinin inanc yeri\u00a0 olub.<\/p>\n<p>2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sitar\u0259 xan\u0131m v\u0259fat ed\u0259n zaman bu inanc obyektl\u0259rinin yan\u0131nda d\u0259fn olunub.<\/p>\n<p>3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yerli ad\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, v\u0259fat ed\u0259n ail\u0259 \u00fczv\u00fcl\u0259ri bir yerd\u0259, yan-yana d\u0259fn olundu\u011fundan Mirh\u00fcseyin b\u0259y v\u0259 onun qarda\u015f\u0131 Tahir b\u0259y d\u0259 Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n yan\u0131nda d\u0259fn olunublar.<\/p>\n<p>4)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Onlar\u0131n inanc yerin\u0259 yax\u0131n d\u0259fn olunmas\u0131 Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n v\u0259 onun qarda\u015flar\u0131n\u0131n k\u0259ndl\u0259rind\u0259 v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259m b\u0259y, h\u0259m d\u0259 seyid kimi b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t sahibl\u0259ri olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259liyik ki, Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n 82 ya\u015fl\u0131 n\u0259v\u0259si H\u00fcs\u00fcynova Ray\u0259 S\u0259mid q\u0131z\u0131 ( anas\u0131 Bik\u0259xan\u0131m) h\u0259l\u0259 sa\u011fd\u0131r.<\/p>\n<p>Onun ifad\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259r il a\u015fura g\u00fcn\u00fcnd\u0259n bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l (vaveyl\u0259 g\u00fcn\u00fc) m\u0259scidd\u0259n \u0259l\u0259mi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb yuxar\u0131da adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n ocaqlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u0259tirirmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Bu vaxt ki\u015fil\u0259rin ard\u0131nca qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar da\u00a0 h\u0259min yer\u0259 g\u0259l\u0259rmi\u015f. \u018fl\u0259m qaytar\u0131ld\u0131qdan sonra orada ocaqlara niyy\u0259t edib m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngli par\u00e7alar ba\u011flayarm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Biz, Qo\u00e7 ba\u015f da\u015f\u0131na v\u0259 qaratikan a\u011fac\u0131na ba\u011flanan par\u00e7alar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngl\u0259rd\u0259 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck .<\/p>\n<p>Diqq\u0259timizi \u00e7\u0259k\u0259n qo\u00e7 fiqurunun yerli \u0259hali t\u0259r\u0259find\u0259n inanc obyekti kimi istifad\u0259 olunmas\u0131d\u0131r. \u0130lk d\u0259f\u0259 olaraq C\u0259lilabad \u0259razisind\u0259 bel\u0259 ziyar\u0259t olunan qo\u00e7 &#8211; ba\u015f da\u015f\u0131 il\u0259 rastla\u015f\u0131rd\u0131q&#8230;<\/p>\n<p>\u0130st\u0259r da\u015fdan, ist\u0259rs\u0259 gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f qo\u00e7 fiqurlara t\u00fcrk soylu xalqlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259ks\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 rast g\u0259linir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n C\u0259lilabad \u0259razisind\u0259\u00a0 d\u0259 bel\u0259 fiqurlar m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Qo\u00e7 fiqurlar\u0131 tarixi d\u00f6vr\u00fcn\u0259, qayr\u0131lma material\u0131na, metoduna, \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 , yaz\u0131lar\u0131na v\u0259 m\u00f6vcud co\u011frafi \u0259raziy\u0259 g\u00f6r\u0259 bir- birind\u0259n f\u0259rql\u0259nir. Biz\u0259 indiy\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6rd\u00a0 formada qo\u00e7 fiquru rast g\u0259lib:<\/p>\n<p>1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Da\u015fdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f m\u00fcxt\u0259lif \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc qo\u00e7 &#8211;\u00a0 ba\u015f da\u015f\u0131lar\u0131.<\/p>\n<p>2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00f6km\u0259 \u00fcsulu il\u0259 bi\u015fmi\u015f gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f qo\u00e7un ba\u015f hiss\u0259si.<\/p>\n<p>3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bi\u015fmi\u015f gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f i\u00e7\u0259risi bo\u015f olan qo\u00e7 fiqurlar\u0131.<\/p>\n<p>4)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mini qo\u00e7 fiqurlar<\/p>\n<p><strong>1-ci Da\u015f &#8211; qo\u00e7lar<\/strong> m\u0259zarl\u0131qlarda ba\u015f da\u015f\u0131 kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurmu\u015f.\u00a0 <strong>2-ci v\u0259 3-c\u00fc tip qo\u00e7lar<\/strong> ev \u015f\u0259raitind\u0259 b\u00fct kimi saxlan\u0131l\u0131rm\u0131\u015f, <strong>4-c\u00fc tip qo\u00e7<\/strong> <strong>fiqurlar<\/strong> boyunba\u011f\u0131 aral\u0131\u011f\u0131 &#8211; u\u011fur g\u0259tir\u0259n amulet kimi istifad\u0259 edilirmi\u015f.<\/p>\n<p>Bi\u015fmi\u015f gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u0259n ki\u00e7ik ( 5 sm ) qo\u00e7 ba\u015f\u0131 v\u0259 bi\u015fmi\u015f gild\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck\u00a0 ( 30 sm ) qo\u00e7 ba\u015f da\u015f\u0131 C\u0259lilabad rayonunun \u015eat\u0131rl\u0131 k\u0131ndind\u0259 tap\u0131l\u0131b. Hal-haz\u0131rda rayon Tarix-Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q muzeyind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Qo\u00e7 fiquru n\u0259yi simvoliz\u0259 edir? \u0130nsanlar onu n\u0259d\u0259n b\u00fctl\u0259\u015fdiribl\u0259r? Qo\u00e7 fiqurundan ba\u015f da\u015f\u0131 kimi istifad\u0259 etm\u0259k n\u0259 anlam\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r?<\/p>\n<p>&#8211; Qo\u00e7 fiquru sevginin ( Allah Habilin Qo\u00e7unu b\u0259y\u0259nib&#8230;), igidliyin ( \u0130smay\u0131l\u0131n \u0259v\u0259zind\u0259 qurban k\u0259silib), b\u0259r\u0259k\u0259tin simvoludur.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 On iki b\u00fcrcd\u0259n birinin ad\u0131 da Qo\u00e7 b\u00fcrc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 Qo\u00e7 yegan\u0259 heyvand\u0131r ki, c\u0259nn\u0259td\u0259 yeml\u0259nib, bir m\u00fcdd\u0259t orada qal\u0131b (\u0130slam h\u0259disl\u0259rind\u0259 var). \u0130nsanlar\u0131n da\u00a0 Qo\u00e7a olan m\u00fcnasib\u0259ti buradan qaynaqlan\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259nd \u0259razisind\u0259ki m\u0259zarl\u0131qda a\u015fkarlanan iki q\u0259dim inanc obyektinin tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn t\u00fcrk soylu xalqlar\u0131n\u00a0 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 ist\u0259r qo\u00e7 fiquruna, ist\u0259rs\u0259 m\u00fcxt\u0259lif a\u011fac n\u00f6vl\u0259rin\u0259\u00a0 h\u0259yat r\u0259mzi kimi bax\u0131blar. \u0130nsanlar bu tip toteml\u0259r\u0131 ruhun qoruyucu\u00a0 kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130nsanlar qo\u00e7u \u00f6z d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdiribl\u0259r. C\u0259nn\u0259t otu yemi\u015f , C\u0259nn\u0259td\u0259n qay\u0131tm\u0131\u015f &#8211; \u0130smay\u0131l qurban\u0131na \u00e7evirilmi\u015f qo\u00e7 , Allah\u0131n sevimli heyvan\u0131 oldu\u011fundan insanlar Qo\u00e7u m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirmi\u015fl\u0259r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 , Qo\u00e7 xilaskar r\u0259mzi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilib. Y\u0259ni , \u0130smay\u0131l qurban\u0131ndan sonra insanlar\u00a0 qurban k\u0259silm\u0259kd\u0259n xilas olundu.<\/p>\n<p>\u0130kinci is\u0259 onu b\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 igidlik kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirdil\u0259r.\u201d Qo\u00e7um m\u0259nim !\u201d , \u201c Qo\u00e7 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 Qo\u00e7 g\u0259r\u0259k ! \u201c, \u0130ki Qo\u00e7un ba\u015f\u0131 bir qazanda qaynamaz!\u201d, \u201cA\u011f qo\u00e7,qara qo\u00e7 (M\u0259likm\u0259mm\u0259d na\u011f\u0131l\u0131), Qo\u00e7uba\u015f\u0131, Qo\u00e7ular d\u0259st\u0259si, Qo\u00e7un buynuzu\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q etm\u0259z!\u201d, \u201c Buynuzsuz qo\u00e7un qisas\u0131 buynuzlu qo\u00e7da qalmaz \u201c v\u0259.s. ifad\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan foklorunda, \u0130ctimai-sosial\u00a0 h\u0259yat\u0131nda\u00a0\u00a0 da \u00f6z yerini tutub.<\/p>\n<p>Qo\u00e7a v\u0259\u00a0 Qo\u00e7 buynuzuna\u00a0 bel\u0259 bir m\u00fcnasib\u0259t Mesopotamiya ( \u015eumer) , indiki T\u00fcrkiy\u0259 , Az\u0259rbaycan, Tuva, Orta Asiya, \u015eimali Qafqaz \u0259razil\u0259rind\u0259 d\u0259 tarix\u0259n m\u00f6vcud olub.<\/p>\n<p>\u018fsas\u0131 odur ki, qo\u00e7a \u0259n q\u0259dim d\u00f6v\u00fcrl\u0259r\u0259 aid olan bu m\u00fcnasib\u0259t Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 d\u0259 m\u00fcvcud olub. N\u0259tic\u0259 odur ki, tariximizin, ad\u0259tl\u0259rimizin, rituallar\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0\u00a0 oldu\u011funu bir daha d\u0259rk edirik. Bunu\u00a0 he\u00e7 kim t\u0259kzib ed\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<p>\u0130kinci inanc yeri : &#8211;\u00a0 Qaratikan a\u011fac\u0131 hans\u0131 keyfiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 insanlar\u0131n diqq\u0259tini\u00a0 \u00e7\u0259kib v\u0259 onu \u201cH\u0259yat a\u011fac\u0131\u201d\u00a0 q\u0259bul\u00a0 edibl\u0259r?<\/p>\n<p>1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130sti v\u0259 quraql\u0131\u011fa d\u00f6z\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 K\u0259sil\u0259n zaman\u0131 daha \u00e7ox artir.<\/p>\n<p>3)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>4)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130st\u0259nil\u0259n torpaq sah\u0259sind\u0259\u00a0 bitir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bu a\u011fac da m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirilmi\u015f a\u011faclar s\u0131ras\u0131nda var. C\u0259lilabad \u0259razisind\u0259 \u201c A\u011fac oca\u011f\u0131 ( Qo\u015fa bulaq) , Seyida\u011fac \u201c ( \u015eat\u0131rl\u0131 ) , Qara\u011fac piri\u201d ( \u00c7inar)\u00a0 kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirilmi\u015f yerl\u0259r biz\u0259 m\u0259lum idi&#8230;<\/p>\n<p>Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131dak\u0131 qara tikan totemi onlardan f\u0259rqilir. Burada qaratikan a\u011faclar\u0131 dair\u0259vidir. Bu a\u011faclara m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngd\u0259 par\u00e7alar , ba\u015f \u00f6rt\u00fckl\u0259ri ba\u011flan\u0131l\u0131r. Bel\u0259 ziyar\u0259tgahlarda par\u00e7alar\u0131n r\u0259ngin\u0259 g\u00f6r\u0259 insanlar\u0131n ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k olur. Qara r\u0259ngli par\u00e7alar x\u0259st\u0259 insanlar\u0131n ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131n\u0131 , a\u011f r\u0259ng \u015fans, ruhun \u015fad olmas\u0131 , q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259ng z\u0259nginliyin\u00a0 r\u0259mzi kimi izah olunur.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu m\u00f6vzuda diqq\u0259t \u00e7\u0259kan m\u0259qamlardan biri d\u0259 inanc yerl\u0259rin\u0259 ba\u011flanan r\u0259ngli par\u00e7alar\u0131n izah\u0131n\u0131n\u00a0 eyni olmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni, hans\u0131 r\u0259ng hans\u0131 ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131 bildirir&#8230;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s say\u0131lan a\u011faclardan ikisi\u00a0 ( \u00c7inar v\u0259 Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259ndl\u0259ri \u0259razil\u0259ri) yerli insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 h\u0259l\u0259 d\u0259 inanc yeri kimi istifad\u0259 olunur. Dig\u0259r iki k\u0259ndd\u0259 olan a\u011faclar ziyar\u0259t yeri kim kimi istifad\u0259 olunmur. M\u00fcq\u0259dd\u0259s a\u011faclar kimi toxunulmaz olaraq qal\u0131rlar. \u0130nsanlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn se\u00e7diyi\u00a0 totem a\u011faclar\u0131 elmi \u0259d\u0259biyyatlarda da \u201c Ya\u015fam a\u011fac\u0131\u201d v\u0259 ya \u201c H\u0259yat a\u011fac\u0131\u201d\u00a0 m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259dilir. Yakut v\u0259 Altay t\u00fcrkl\u0259rind\u0259 \u201cYa\u015fam a\u011fac\u0131\u201d-na d\u00fcnya a\u011fac\u0131 da deyilir. Ya\u015fam a\u011fac\u0131 \u201cYa\u015fadan a\u011fac \u201cm\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Y\u0259ni, yerl\u0259 (insanlarla) tanr\u0131\u00a0 aras\u0131nda \u0259laq\u0259 yarada bil\u0259n enerji\u00a0 m\u0259nb\u0259yidir. Saxa xalq\u0131n\u0131n inanc\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s sand\u0131qlar\u0131 topa\u011f\u0131n ruh sahibi Aan Dar-Xan Xotun (Xatun) adlan\u0131r. Onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 (yazda) m\u00fcq\u0259dd\u0259s sand\u0131qlar\u0131 a\u011fac\u0131n yan\u0131nda m\u0259rasim t\u0259\u015fkil olunur. Sonda a\u011faca m\u00fcxt\u0259lif r\u0259ngl\u0259rd\u0259 lentl\u0259r ba\u011flan\u0131l\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Min klometrl\u0259rl\u0259 bir-birind\u0259n aral\u0131 ya\u015fayan t\u00fcrk tayfalar\u0131 aras\u0131nda ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin, rituallar\u0131n bu q\u0259d\u0259r yax\u0131n olmas\u0131n\u0131 nec\u0259 anlamaq olar ? Sual\u0131n yegan\u0131 izah\u0131, tarix\u0259n m\u00f6vcud olmu\u015f m\u0259n\u0259vi-tarixi varisliyin m\u00f6vcudlu\u011fu v\u0259 ya\u015famas\u0131d\u0131r.\u00a0 M\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 zaman v\u0259 m\u00fchit n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yana\u015fanda ad\u0259t v\u0259 riuallar\u0131m\u0131zda, \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rimizd\u0259 qism\u0259n v\u0259 ya nisbi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin oldu\u011funu m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259kd\u0259yik. Lakin bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r bizi bir-birimizd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 olmay\u0131b.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bel\u0259 bir inanc yerl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n A\u011fsu rayonun Tatar k\u0259ndind\u0259dir.<\/p>\n<p>Q\u0259bir\u00fcst\u00fc Qo\u00e7- da\u015f fiqurlar haqq\u0131nda praktik bilgil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli ifad\u0259l\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n, bizi q\u0259dim rityuallara \u0259sas\u0259n m\u00fcasir ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n, s\u0259yyahlar\u0131n fikirl\u0259rini qeyd etm\u0259yi vacib bildik.<\/p>\n<p>1) Tiva t\u00fcrkl\u0259rind\u0259 Ovaa kultu var. Ovaa kultu \u00e7oxdur. Onlardan biri tayfan\u0131n, soyun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ona\u00a0 \u201c Ovaa daqur \u201c\u00a0 deyirl\u0259r. \u201cOvaa daqur \u201cun sahibin\u0259 ild\u0259 bir d\u0259f\u0259 m\u00fctl\u0259q buynuzlu qo\u00e7 k\u0259sil\u0259rmi\u015f. K\u0259silmi\u015f qo\u00e7un ba\u015f\u0131 Ovaaya qoyulur. Buynuzlar, inama g\u00f6r\u0259, \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\u00a0\u00a0 qorxutmaq \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Ancaq, he\u00e7 vaxt ovaaya iki qo\u00e7 ba\u015f\u0131 qoymazlar. Onda qurban k\u0259sil\u0259n vaxt edil\u0259n niyy\u0259t ba\u015f tutmaz. Ad\u0259t v\u0259 ritual qaydalar\u0131 pozulmu\u015f olar.\u00a0\u00a0\u00a0 Az\u0259rbaycan folklorunda, \u201cQvaa daqur\u00a0 \u201c ad\u0259tl\u0259ri ruhuna uy\u011fun g\u0259l\u0259n \u201c \u0130ki qo\u00e7un ba\u015f\u0131 bir qazanda qaynamaz.\u201d ifad\u0259si \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r. Dilimizd\u0259 \u0259n \u00e7ox i\u015fl\u0259n\u0259n deyiml\u0259rd\u0259n biri olmas\u0131na baxmayaraq , fikrin qeri- m\u0259ntiqi olmas\u0131na diqq\u0259t etm\u0259mi\u015fik&#8230; o\u00e7a\u011fa el\u0259 qazan qoyarsan ki, n\u0259inki\u00a0 iki, d\u00f6rd qo\u00e7un da ba\u015f\u0131 yerl\u0259\u015f\u0259r. Dem\u0259li, s\u00f6hb\u0259t iki qo\u00e7un\u00a0 ba\u015f\u0131n\u0131n\u00a0 bir qazanda qaynam\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 ya qaynamama\u011f\u0131ndan getmir. M\u0259s\u0259l\u0259nin k\u00f6k\u00fc ad\u0259t\u0259, ritual qaydalar\u0131na \u0259saslan\u0131r. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn ayd\u0131n olur ki, Ovaa kultu ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n atalar s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn a\u00e7ar\u0131d\u0131r. Folklor\u015f\u00fcnaslar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259n \u00fcmd\u0259 i\u015fi folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rini toplamaqd\u0131rsa, ikinci i\u015fl\u0259ri bu n\u00fcmun\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131b, onlara\u00a0 m\u0259ntiqi nizam verm\u0259kdir.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Biz\u0259 m\u0259lum olan m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda\u00a0 qeyd edirik ki, q\u0259biristanl\u0131qlarda\u00a0 qo\u00e7 ba\u015f da\u015flar\u0131 v\u0259 buynuz t\u0259svirl\u0259ri\u00a0 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda ruhun qoruyucu,\u00a0\u00a0 \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 istifad\u0259 m\u0259qs\u0259di il\u0259 qoyulur.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a02023-c\u00fc ild\u0259 C\u0259lilabad rayonu \u0259razisind\u0259 ( Xudut\u0259p\u0259 )\u00a0\u00a0 apar\u0131lan arxeoloji qaz\u0131nt\u0131 zaman\u0131 (Arxeoloq Anar A\u011falarzad\u0259 ) t\u0259qrib\u0259n \u00fc\u00e7 metr d\u0259rinlikd\u0259 (\u00fcst v\u0259 alt qatlarda) \u00fc\u00e7 \u0259d\u0259d mikro qo\u00e7 fiqurlar\u0131 tap\u0131ld\u0131. Bu mikro qo\u00e7lar\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259ti v\u0259 tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, onlardan amulet\u00a0 kimi istifad\u0259 olundu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildi. Yeni olan bu faktlar qo\u00e7 fiqurlar haqq\u0131nda olan fikirl\u0259rimizi bir daha t\u0259sdiq etmi\u015f oldu. Y.V.\u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlinin \u201cQ\u0131zlar bula\u011f\u0131\u201d kitab\u0131nda bel\u0259 bir ifad\u0259 var:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u0259ldik \u00e7e\u015fm\u0259y\u0259,<\/p>\n<p>Sudan i\u00e7m\u0259y\u0259,<\/p>\n<p>A\u011fca qo\u00e7lara,<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>t\u0259zim etm\u0259y\u0259.<\/p>\n<p>A\u011fca s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 t\u0259miz, a\u011fappa\u011f dem\u0259kdir. Bu tip s\u00f6zl\u0259r bizim l\u00fc\u011f\u0259timizd\u0259 \u00e7oxdur( a\u011f+ca, qara+ca, g\u00f6y+c\u0259 v\u0259 s.).\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu misralar insanlar\u0131n inanc yeri kimi bilin\u0259n\u00a0 a\u011f qo\u00e7lar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funu bildirir.<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131vanda (K\u0259ng\u0259rlil\u0259r), Qazax\u0131standa q\u0259bir da\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qo\u00e7 t\u0259sviri v\u0259 ya qo\u00e7un buynuzunun t\u0259sviri\u00a0 olur. Yerli \u0259halin\u0131n\u00a0 fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259nas\u0131 odur ki, \u00f6l\u0259n insan\u0131n ruhunu \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n qoruyur. Buynuz qoyulan yer\u0259 \u015f\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r yax\u0131nla\u015fm\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrkm\u0259nistanda\u00a0 N\u00f6h\u00fcr m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131nda qo\u00e7 buynuzlar\u0131 daha \u00e7oxdur v\u0259 k\u00fctl\u0259vidir. A\u011fsu rayonunda N\u00f6v\u00e7\u00fc da\u015f-qo\u00e7 q\u0259birl\u0259ri pir oldu\u011fundan yerli \u0259hali qoruyub saxlay\u0131r.\u00a0 Qeyd etm\u0259liyik ki, Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m qo\u00e7 heyk\u0259l, h\u0259m d\u0259 qo\u00e7 buynuzunun\u00a0 t\u0259sviri var. Bu iki amil bizim fikirl\u0259rimizin t\u0259sdiqi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli faktlard\u0131r.<\/p>\n<p><em><u>\u0130stifad\u0259 olunan \u0259d\u0259biyyat:<\/u><\/em><\/p>\n<ol>\n<li><em> Mirz\u0259zad\u0259 \u018f. \u201cC\u0259lilabad &#8211; q\u0259dim abid\u0259l\u0259r diyar\u0131\u201d, Bak\u0131, \u201cN\u0259rgiz\u201d n\u0259\u015f., 2014.<\/em><\/li>\n<li><em> Mirz\u0259zad\u0259 \u018f. \u201cMu\u011fan\u0131n maddi-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri\u201d, Bak\u0131, \u201cN\u0259rgiz\u201d n\u0259\u015f.,2016<\/em><\/li>\n<li><em> M\u0259mm\u0259dov A. \u201cArxeologiya v\u0259 etnoqrafiya\u201d, G\u0259nc\u0259. \u201cElm\u201d n\u0259\u015f., 2008<\/em><\/li>\n<li><em> Fizuli Bayat. D\u0259d\u0259 Qorqud, 2019<\/em><\/li>\n<\/ol>\n<p><em>5.Vikipediya, \u201cTuba mifologiyas\u0131nda qo\u00e7.Ovaa kultu\u201d<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>M\u0259ql\u0259ni haz\u0131rlad\u0131: C\u0259lilabad \u201cTarix\u00e7il\u0259r Birliyi\u201d<\/p>\n<p>30.08.2023-c\u00fc il.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25276\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l2-300x127.png\" alt=\"\" width=\"484\" height=\"205\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l2-300x127.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l2.png 446w\" sizes=\"auto, (max-width: 484px) 100vw, 484px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25277\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l3-300x126.png\" alt=\"\" width=\"483\" height=\"203\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l3-300x126.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l3.png 442w\" sizes=\"auto, (max-width: 483px) 100vw, 483px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25278\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l4-300x399.png\" alt=\"\" width=\"485\" height=\"645\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l4-300x399.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l4.png 308w\" sizes=\"auto, (max-width: 485px) 100vw, 485px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25279\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l5-300x162.png\" alt=\"\" width=\"493\" height=\"266\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l5-300x162.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l5.png 436w\" sizes=\"auto, (max-width: 493px) 100vw, 493px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25280\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l6-300x168.png\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"280\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l6-300x168.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l6.png 419w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25281\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l7-300x162.png\" alt=\"\" width=\"498\" height=\"269\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l7-300x162.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l7.png 425w\" sizes=\"auto, (max-width: 498px) 100vw, 498px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-25282\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l8-300x166.png\" alt=\"\" width=\"499\" height=\"276\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l8-300x166.png 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/\u0259l8.png 402w\" sizes=\"auto, (max-width: 499px) 100vw, 499px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 q\u0259bir abid\u0259l\u0259ri) C\u0259lilabad rayonunun Hac\u0131ismay\u0131ll\u0131 k\u0259nd \u0259razisind\u0259 a\u015fkar olunan Orta \u0259sr q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck bir sah\u0259ni (2 ha yax\u0131n ) \u0259hat\u0259 edir. Q\u0259biristanl\u0131q k\u0259ndin \u015fimal-q\u0259rb istiqam\u0259tind\u0259 q\u0259rar tutub. \u018fraziy\u0259 daxil&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25275,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-25274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=25274"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25283,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/25274\/revisions\/25283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/25275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=25274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=25274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=25274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}