{"id":24885,"date":"2023-12-11T12:32:43","date_gmt":"2023-12-11T08:32:43","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=24885"},"modified":"2023-12-11T12:32:43","modified_gmt":"2023-12-11T08:32:43","slug":"qizilcani-nec%c9%99-mualic%c9%99-ed%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=24885","title":{"rendered":"Q\u0131z\u0131lcan\u0131 nec\u0259 m\u00fcalic\u0259 ed\u0259k?"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u201cQ\u0131z\u0131lca il\u0259 yoluxma b\u00fct\u00fcn ya\u015flarda ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Yaln\u0131z 1-8 ya\u015f \u0259n h\u0259ssas qrup hesab edilir. Lakin dig\u0259r ya\u015f qruplar\u0131nda olan insanlar da q\u0131z\u0131lca il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cQafqazinfo\u201d x\u0259b\u0259r verir ki, bunu S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi K.Y.F\u0259r\u0259cova ad\u0131na Elmi-T\u0259dqiqat Pediatriya \u0130nstitutunun h\u0259kim-infeksionisti S\u0259bin\u0259 C\u0259f\u0259rova deyib.<\/p>\n<p><strong>Q\u0131z\u0131lcadan qorunma\u011f\u0131n yollar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlayan h\u0259kim bildirib ki, x\u0259st\u0259lik hava-damc\u0131 yolu il\u0259 yay\u0131lan v\u0259 insan orqanizmind\u0259 b\u0259zi hallarda ciddi f\u0259sadlar t\u00f6r\u0259d\u0259n bir virusdur:\u00a0<\/strong>\u201cHava-damc\u0131 yolu il\u0259 ke\u00e7\u0259n q\u0131z\u0131lcan\u0131n inkubasiya d\u00f6vr\u00fc 10-14 g\u00fcn aras\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r ana q\u0131z\u0131lca ke\u00e7iribs\u0259, u\u015faqlarda 3 aya q\u0259d\u0259r bir qayda olaraq passiv immunitetin olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar k\u00f6rp\u0259l\u0259r q\u0131z\u0131lca il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nmir. Bu immunitet 9 ay\u0131ndan sonra it\u0259 bil\u0259r. 3 aydan 1 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar \u0259sas\u0259n bu hallarda q\u0131z\u0131lca virusuna yoluxa bil\u0259r: ana q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyini ke\u00e7irm\u0259yib v\u0259 peyv\u0259nd olunmay\u0131bsa. Q\u0131z\u0131lca peyv\u0259ndind\u0259n sonra orqanizmd\u0259 davaml\u0131 (t\u0259xmin\u0259n 10-13 il) bu x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 immunitet yaran\u0131r. X\u0259st\u0259lik insandan insana ke\u00e7\u0259r\u0259k yoluxdurulur. \u00d6sk\u00fcrm\u0259, asq\u0131rma, yoluxan \u015f\u0259xsl\u0259 fiziki t\u0259mas x\u0259st\u0259liyin \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Q\u0131z\u0131lcaya yoluxan insan asq\u0131rd\u0131qda v\u0259 \u00f6sk\u00fcrd\u00fckd\u0259 havaya yay\u0131lan virus 1 saat havada qala bil\u0259r. Q\u0131z\u0131lca virusu sa\u011flam u\u015fa\u011fa ke\u00e7diyi zaman bo\u011faz il\u0259 burunun birl\u0259\u015fdiyi hiss\u0259y\u0259 daxil olur v\u0259 limfa d\u00fcy\u00fcnl\u0259rin\u0259 \u00e7at\u0131r. Oradan is\u0259 qan d\u00f6vran\u0131 il\u0259 b\u0259d\u0259n\u0259 yay\u0131l\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif orqanlarda h\u00fcceyr\u0259 sistemin\u0259 daxil olub \u00e7oxalma\u011fa ba\u015flay\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>S. C\u0259f\u0259rovan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0131z\u0131lca burun axmas\u0131, hals\u0131zl\u0131q, quru \u00f6sk\u00fcr\u0259k, y\u00fcks\u0259k h\u0259rar\u0259t, a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funun selikli qi\u015fas\u0131nda v\u0259 yanaqlar\u0131n daxili s\u0259thind\u0259 ki\u00e7ik boz r\u0259ngli l\u0259k\u0259l\u0259r kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur:\u00a0<\/strong>\u201cX\u0259st\u0259lik, h\u0259m\u00e7inin g\u00f6zl\u0259rin q\u0131zarmas\u0131na v\u0259 i\u015f\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131na, qulaq v\u0259 boyun arxas\u0131nda s\u0259pgil\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. S\u0259pgil\u0259r ard\u0131c\u0131l\u0131qla, \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00fczd\u0259, b\u0259d\u0259nd\u0259, sonra qol v\u0259 ayaqlara yay\u0131l\u0131r. Bu proses \u0259sas\u0259n 4 g\u00fcn davam edir. S\u0259pgil\u0259r solduqca u\u015faqlarda q\u0131zd\u0131rma da a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6sk\u00fcr\u0259k t\u0259xmin\u0259n 10 g\u00fcn davam edir.<br \/>\nY\u00fcks\u0259k q\u0131zd\u0131rma (38-40 \u00b0C) x\u0259st\u0259liyin 4-8 g\u00fcnl\u0259rind\u0259 olur. B\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259 is\u0259 s\u0259pgil\u0259r u\u015faqlara nisb\u0259t\u0259n daha az olur. Q\u0131z\u0131lca il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259n u\u015faqlar t\u0259xmin\u0259n 1 h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 sa\u011falma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Lakin b\u0259zi hallarda daha uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259l\u0259b olunur\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kim qeyd edib ki, q\u0131z\u0131lca immun sistemini m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq z\u0259ifl\u0259dir, bu da u\u015faqlar\u0131 ba\u015fqa infeksiyalara qar\u015f\u0131 daha h\u0259ssas edir v\u0259 x\u0259st\u0259liyi a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131ra bil\u0259n ikincili bakterial infeksiyalara s\u0259b\u0259b olur: \u201cQ\u0131z\u0131lca u\u015faqlarda s\u0259t\u0259lc\u0259m, meningit, boyun limfa d\u00fcy\u00fcnl\u0259rinin \u015fi\u015fm\u0259si, orta qulaq infeksiyalar\u0131 v\u0259 ensefalit kimi m\u00fcxt\u0259lif f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu x\u0259st\u0259lik z\u0259if qidalanan u\u015faqlarda A vitaminin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu is\u0259 dig\u0259r f\u0259sadlar\u0131n artmas\u0131 riskin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131r v\u0259 g\u00f6z sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u018fg\u0259r u\u015faqlarda q\u0131z\u0131lcan\u0131n dig\u0259r f\u0259sadlar\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 ensefalit, meningit, s\u0259t\u0259lc\u0259m kimi a\u011f\u0131rla\u015fmalar inki\u015faf edirs\u0259, o zaman bu u\u015faqlar\u0131 x\u0259st\u0259xanaya yerl\u0259\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>O bildirib ki, \u0259g\u0259r q\u0131z\u0131lca diaqnozu t\u0259sdiql\u0259nibs\u0259, valideynl\u0259rin m\u0259kt\u0259b\u0259, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131na bu bar\u0259d\u0259 bildirm\u0259l\u0259ri t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Sa\u011flam u\u015faq q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259si il\u0259 t\u0259masda oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259, ona 72 saat \u0259rzind\u0259 q\u0131z\u0131lcaya qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd edilm\u0259lidir. X\u0259st\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n ayr\u0131 otaqda saxlanmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Ota\u011f\u0131n tez-tez havaland\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259, eyni zamanda otaqda r\u00fctub\u0259t\u0259 diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir.<br \/>\nX\u0259st\u0259 u\u015fa\u011fa qulluq ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r maskadan istifad\u0259 etm\u0259lidirl\u0259r. U\u015fa\u011f\u0131n rasionuna A vitamini il\u0259 z\u0259ngin qidalar\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259n, yerk\u00f6k\u00fc, h\u0259m\u00e7inin porta\u011fal, yumurta v\u0259 s. \u0259rzaqlar\u0131 daxil etm\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunur\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130nfeksionist q\u0131z\u0131lcan\u0131n x\u00fcsusi m\u00fcalic\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b:\u00a0<\/strong>\u201cSad\u0259c\u0259 immuniteti g\u00fccl\u0259ndir\u0259n m\u00fcalic\u0259 apar\u0131l\u0131r. Q\u0131z\u0131lca x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulan u\u015faqlar\u0131n m\u00fcalic\u0259si ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 simptomlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na, f\u0259sadlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n almas\u0131na, d\u00fczg\u00fcn istirah\u0259t v\u0259 maye q\u0259bulunun t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lm\u0259lidir.<\/p>\n<p>U\u015faqlarda optimal g\u00fcnd\u0259lik rejimin t\u0259min edilm\u0259si vacibdir. Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yuxu v\u0259 fiziki f\u0259aliyy\u0259tin azalmas\u0131 virusla m\u00fcbariz\u0259 aparma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. G\u00f6zl\u0259rd\u0259 konyunktiviti olan u\u015faqlarda g\u00f6zl\u0259ri yum\u015faq bir \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259mizl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r v\u0259 parlaq i\u015f\u0131qlardan qa\u00e7\u0131nmaq h\u0259min narahatl\u0131\u011f\u0131 azaltma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Y\u00fcks\u0259k temperatur zaman\u0131 q\u0131zd\u0131rmasal\u0131c\u0131 d\u0259rmanlar q\u0259bul etm\u0259k olar. Q\u0131z\u0131lcan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 peyv\u0259nd olunaraq almaq olar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faqlar\u0131 bu yoluxucu x\u0259st\u0259likd\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6vsiy\u0259 olunan peyv\u0259nd c\u0259dv\u0259lin\u0259 riay\u0259t etm\u0259k vacibdir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Bununla yana\u015f\u0131 h\u0259kim bildirib ki, x\u00fcsusi m\u00fcalic\u0259si olmasa da, u\u015fa\u011f\u0131n immun sistemini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, simptomlar\u0131 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259k, a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131 aradan qald\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:\u00a0<\/strong>\u201cQ\u0131z\u0131lca v\u0259 x\u0259st\u0259liyin \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n \u0259n effektiv yolu vaksinasiyad\u0131r. Peyv\u0259nd \u0259sas\u0259n u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (12-15 ay v\u0259 6 ya\u015fda) vurulur. 2014-c\u00fc ild\u0259n vaksin preparatlar\u0131 Az\u0259rbaycana S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n UNICEF x\u0259tti il\u0259 g\u0259tirilir. \u0130stehsal\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq \u00f6lk\u0259y\u0259 daxil olan b\u00fct\u00fcn vaksinl\u0259r \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 effektivlik standartlar\u0131na cavab verir.<\/p>\n<p>H\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259ti kimi, bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f olaraq valideynl\u0259r\u0259 dem\u0259k ist\u0259rdim ki, \u00f6vladlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na son d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 diqq\u0259tli olsunlar. U\u015faqlar\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131lcadan qorunmas\u0131, yoluxma hallar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fctl\u0259q olaraq 1 v\u0259 6 ya\u015flar\u0131nda 2 d\u0259f\u0259 peyv\u0259nd etdirsinl\u0259r.<\/p>\n<p>Peyv\u0259ndin 1-ci dozas\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda almayan u\u015faqlar tez bir zamanda vaksinasiya olunmal\u0131, 6 ya\u015f\u0131na \u00e7atd\u0131qda is\u0259 peyv\u0259ndin 2-ci dozas\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131rlar. H\u0259r hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n peyv\u0259ndin 2-ci dozas\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda almayan 10 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar tez bir zamanda peyv\u0259ndin 2-ci dozas\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131rlar. Peyv\u0259ndin h\u0259r iki dozas\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda almayan 10 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar minimum 4 h\u0259ft\u0259 intervalla peyv\u0259ndin h\u0259r iki dozas\u0131n\u0131n almas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Valideynl\u0259rin n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, u\u015faqlar\u0131n\u0131n vaksinasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yeri \u00fczr\u0259 u\u015faq \u0259halisin\u0259 ambulator-poliklinik xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etsinl\u0259r. Peyv\u0259nd q\u0131z\u0131lcaya yoluxan u\u015faqlarda x\u0259st\u0259liyin \u015fidd\u0259tini v\u0259 yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131r. Q\u0131z\u0131lca peyv\u0259ndinin ilk dozas\u0131n\u0131n qoruyuculu\u011fu t\u0259xmin\u0259n 95%-dir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cQ\u0131z\u0131lca il\u0259 yoluxma b\u00fct\u00fcn ya\u015flarda ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Yaln\u0131z 1-8 ya\u015f \u0259n h\u0259ssas qrup hesab edilir. Lakin dig\u0259r ya\u015f qruplar\u0131nda olan insanlar da q\u0131z\u0131lca il\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r\u201d. \u201cQafqazinfo\u201d x\u0259b\u0259r verir&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24886,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-24885","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24885","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24885"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24887,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24885\/revisions\/24887"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/24886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}