{"id":23749,"date":"2023-10-28T14:47:40","date_gmt":"2023-10-28T10:47:40","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=23749"},"modified":"2023-10-28T14:47:40","modified_gmt":"2023-10-28T10:47:40","slug":"insanlari-n%c9%99-vaxt-q%c9%99bird%c9%99-basdirmaga-baslayiblar-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=23749","title":{"rendered":"\u0130nsanlar\u0131 n\u0259 vaxt q\u0259bird\u0259 basd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131blar? \u2013 ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n 300-30 min il \u0259vv\u0259l davam ed\u0259n Orta Paleolit d\u00f6vr\u00fc m\u00fcasir insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n d\u0259fnl\u0259rin \u0259n erk\u0259n d\u0259lill\u0259rini biz\u0259 t\u0259qdim edir. Bunlara ma\u011faralarda tap\u0131lan q\u0259birl\u0259r daxildir ki, bu da m\u0259rhumun qayalar\u0131n \u00e7\u00f6km\u0259si il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u0259diyini, \u015f\u00fcurlu \u015f\u0259kild\u0259 burada basd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bunlara ma\u011faralarda tap\u0131lan q\u0259birl\u0259r daxildir ki, bu da m\u0259rhumun qaya \u00e7\u00f6km\u0259si il\u0259 \u00f6rt\u00fclm\u0259mi\u015f, q\u0259sd\u0259n orada basd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><a class=\"hyperlink\" href=\"https:\/\/lent.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lent.az<\/a>-\u0131n xarici mediaya istinadla m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, m\u00fcasir insan\u0131n t\u0259xmin\u0259n 120 min il \u0259vv\u0259l etdiyi \u0259n q\u0259dim d\u0259fnl\u0259r \u0130sraild\u0259ki Kafzeh ma\u011faras\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Burada 115 min il \u0259vv\u0259l yarad\u0131lm\u0131\u015f neandertal d\u0259fnl\u0259ri d\u0259 tap\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259tta daha q\u0259dim d\u0259fnl\u0259rin oldu\u011funa dair f\u0259rziyy\u0259l\u0259r var, lakin onlar\u0131n q\u0259sd\u0259n d\u0259fn edildiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259l\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r d\u0259lil yoxdur. B\u0259zi elm adamlar\u0131 hesab edir ki, 300 min il \u0259vv\u0259l insanlar \u00f6l\u00fcl\u0259rini Afrikan\u0131n c\u0259nubunda d\u0259fn etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar, lakin bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fcbahis\u0259lidir v\u0259 elmi ictimaiyy\u0259td\u0259n d\u0259st\u0259k almay\u0131b.<\/p>\n<p>Q\u0259dim insanlar \u00e7ox vaxt ma\u011faralarda ya\u015fay\u0131blar v\u0259 vaxtlar\u0131n\u0131n \u00e7oxunu orada ke\u00e7iribl\u0259r, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 y\u0259qin ki, \u00f6l\u00fcl\u0259rini ma\u011faralarda basd\u0131rma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck veribl\u0259r. Aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, bu c\u00fcr d\u0259fnl\u0259r \u0259trafdak\u0131 \u015f\u0259raitin t\u0259sad\u00fcfi t\u0259siri deyil, q\u0259sd\u0259n edil\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259tin n\u0259tic\u0259sidir. Bu, ma\u011faralarda a\u015fkar edil\u0259n qal\u0131qlar\u0131n \u00e7ox vaxt d\u00f6l\u00fcn v\u0259ziyy\u0259tini xat\u0131rladan v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmas\u0131 il\u0259 izah olunur ki, bu da m\u0259rhumun c\u0259s\u0259dinin x\u00fcsusi yerl\u0259\u015fm\u0259sini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, ma\u011faralar\u0131n dibind\u0259 qaz\u0131lan paleolit d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid tap\u0131lm\u0131\u015f q\u0259birl\u0259rd\u0259 aliml\u0259r \u00f6l\u00fcl\u0259rin yan\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif \u0259\u015fyalar a\u015fkar edibl\u0259r. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259 des\u0259k, insanlar minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l \u00f6z \u00f6l\u00fcl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 d\u0259fn yerl\u0259ri yarad\u0131blar.<\/p>\n<p>Lakin q\u0259dim insanlar\u0131 ma\u011faralarda v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda q\u0259birl\u0259r yaratma\u011fa hans\u0131 amill\u0259rin v\u0259 motivl\u0259rin s\u00f6vq etdiyi tam ayd\u0131n deyil. Bu, \u00e7\u00fcr\u00fcy\u0259n c\u0259s\u0259dl\u0259rin qoxusundan xilas olmaq v\u0259 h\u0259\u015f\u0259ratlar\u0131 v\u0259 heyvanlar\u0131 c\u0259lb etm\u0259k ehtiyac\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar da g\u00f6st\u0259rir ki, d\u0259fnl\u0259r zaman ke\u00e7dikc\u0259 daha m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fib. Son Paleolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (40-10 min il \u0259vv\u0259l) Avrasiyada c\u0259s\u0259dl\u0259ri m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n m\u00fcxt\u0259lif \u0259\u015fyalar olan q\u0259birl\u0259r meydana \u00e7\u0131x\u0131b. Bu, \u00f6l\u00fcm\u0259 qar\u015f\u0131 yeni m\u00fcnasib\u0259td\u0259n v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin inki\u015faf\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, son paleolitd\u0259n sa\u011f qalm\u0131\u015f insan d\u0259fnl\u0259rinin say\u0131 m\u0259hdud oldu\u011fundan, q\u0259dim insanlar\u0131 konkret d\u0259fn yeri se\u00e7m\u0259y\u0259 vadar ed\u0259n d\u0259qiq s\u0259b\u0259bl\u0259r v\u0259 motivl\u0259r haqq\u0131nda q\u0259ti n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00e7\u0259tindir. Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, d\u0259fnl\u0259r b\u00f6lg\u0259d\u0259n b\u00f6lg\u0259y\u0259 d\u0259yi\u015fir, bu da d\u0259fn \u00fcsullar\u0131na \u0259traf m\u00fchit v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259sirl\u0259ri t\u0259klif edir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259vv\u0259l insanlar\u0131n \u0259n q\u0259dim izl\u0259ri Amerikada tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0259xmin\u0259n 300-30 min il \u0259vv\u0259l davam ed\u0259n Orta Paleolit d\u00f6vr\u00fc m\u00fcasir insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n d\u0259fnl\u0259rin \u0259n erk\u0259n d\u0259lill\u0259rini biz\u0259 t\u0259qdim edir. Bunlara ma\u011faralarda tap\u0131lan q\u0259birl\u0259r daxildir ki, bu da m\u0259rhumun&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23750,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-23749","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23749"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23751,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749\/revisions\/23751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}