{"id":18952,"date":"2023-05-23T01:16:23","date_gmt":"2023-05-22T21:16:23","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=18952"},"modified":"2023-05-23T11:23:47","modified_gmt":"2023-05-23T07:23:47","slug":"qazan-koskund%c9%99n-tapilmis-damga-%c9%99l%c9%99sg%c9%99r-mirz%c9%99zad%c9%99nin-arasdirmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=18952","title":{"rendered":"Qazan k\u00f6\u015fk\u00fcnd\u0259n tap\u0131lm\u0131\u015f dam\u011fa-\u018fl\u0259sg\u0259r Mirz\u0259zad\u0259nin ara\u015fd\u0131rmas\u0131&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>18 fevral 2023-c\u00fc il tarixd\u0259 C\u0259lilabad rayonunun \u201cQazan k\u00f6\u015fk\u00fc\u201d qala-abid\u0259sind\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk tayfas\u0131na\u00a0 aid \u201cdam\u011fa\u201d tap\u0131ld\u0131. Dam\u011fa Qazan k\u00f6\u015fk\u00fc abid\u0259sini n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 ziyar\u0259t ed\u0259rk\u0259n, bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n qal\u0131q k\u0259rpicl\u0259rin aras\u0131ndan a\u015fkar edildi. Bir par\u00e7a s\u0131n\u0131q saxs\u0131 l\u00f6vh\u0259nin \u00a0\u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259rar tutan bu dam\u011fa, \u00e7ox g\u00fcman ki, y\u00fcz ill\u0259r bundan \u00f6nc\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck bir tayfan\u0131n simvolunu \u0259ks etdirib.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em><u> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-18958\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1-300x169.jpg\" alt=\"\" width=\"504\" height=\"284\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1-300x169.jpg 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1-768x432.jpg 768w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1-1200x675.jpg 1200w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das1.jpg 1440w\" sizes=\"auto, (max-width: 504px) 100vw, 504px\" \/>\u00a0<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em><u>\u00d6l\u00e7\u00fcl\u0259ri:<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Uzunlu\u011fu -16 sm, eni &#8211; 7 sm\u00a0\u00a0\u00a0 qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 &#8211; 3 sm;\u00a0\u00a0 r\u0259ngi \u2013 boz, ( bir az da a\u00e7\u0131q q\u0259hv\u0259yi).<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Dam\u011fa formas\u0131na g\u00f6r\u0259, insan siluetini \u0259ks etdirir (ba\u015f, qollar, q\u0131\u00e7). Dam\u011fada r\u0259qs, yaxud ilahi q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u201c\u015f\u00fckranl\u0131q\u201d (ita\u0259t) ifad\u0259si hiss olunur.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0 Dam\u011falar haqq\u0131nda:<\/strong><\/p>\n<p><u>\u201cO\u011fuz xaqan\u201d dastan\u0131nda deyilir:<\/u><\/p>\n<p>\u201cM\u0259n sizl\u0259r\u0259 oldum xaqan,<\/p>\n<p>D\u00fc\u015fm\u0259sin \u0259limizd\u0259n n\u0259 yay\u0131m\u0131z, n\u0259 qalxan,<\/p>\n<p><strong>Dam\u011fam\u0131z <\/strong>olsun biz\u0259 yol g\u00f6st\u0259r\u0259n bir ni\u015fan\u00bb.<\/p>\n<p>G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz kimi, b.e.-n\u0131n ilk onilliyind\u0259 dam\u011falar O\u011fuz xaqan\u0131n v\u0259 dig\u0259r xaqanlar\u0131n bayraqlar\u0131n\u0131, oba v\u0259 qalalar\u0131n\u0131, m\u00f6h\u00fcr i\u015far\u0259l\u0259rini, xal\u00e7a-kiliml\u0259rini b\u0259z\u0259mi\u015fdir. Dam\u011fa simvollar\u0131 \u00e7ox q\u0259dim zamanlardan m\u00f6vcud olmu\u015f, q\u0259bil\u0259, tayfa, xalq v\u0259 mill\u0259tl\u0259rin tan\u0131nma ni\u015fanlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdirmi\u015fdir. Dam\u011fa simvollar\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u00fcrk-tatar v\u0259 monqollar d\u00fcnyada \u00f6nc\u00fcl s\u0131ralardan birini tutur.<\/p>\n<p>Tarix g\u00f6st\u0259rir ki, dam\u011falar m\u00fcxt\u0259lif q\u0259bil\u0259-icmalarda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 be\u015f-alt\u0131 min bundan \u00f6nc\u0259 yaran\u0131b. Dam\u011falar h\u0259m\u00e7inin yaz\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda meydana g\u0259lib. Bu i\u015far\u0259l\u0259r yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi t\u00fcrk qruplar\u0131 t\u0259r\u0259f\u0131nd\u0259n bir simvol olaraq i\u015fl\u0259dilib. Ayr\u0131ca bu damgalar\u0131n b\u0259zil\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin ilk \u0259lifbas\u0131 olan runik \u0259lifban\u0131n b\u0259zi h\u0259rfl\u0259rini meydana g\u0259tirib. T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259ki \u0259n q\u0259dim b\u0259lg\u0259 &#8211; da\u015f kitab\u0259 olan Orxon abid\u0259l\u0259ri d\u0259 runik \u0259lifbas\u0131yla yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif \u0259\u015fyalar \u00fcz\u0259rin\u0259 (xal\u0131, kilim, m\u0259zar da\u015f\u0131 v\u0259 s.) vurduqlar\u0131 damgalar, b\u0259z\u0259n h\u0259rf, b\u0259z\u0259n simvol, b\u0259z\u0259n ornament, b\u0259z\u0259n d\u0259 bir sirr olaraq biz\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b (<strong><em>T.G\u00fclensoy. Orhon&#8217;dan Anadolu&#8217;ya T\u00fcrk Damgalar\u0131, \u0130stanbul. 1989)<\/em><\/strong> <strong><em>(Araz Qurbanov. Dam\u011falar, r\u0259mzl\u0259r&#8230; m\u0259nims\u0259m\u0259l\u0259r. SAM, Bak\u0131-2013, S\u0259h.)<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Dam\u011falar\u0131n yaranmas\u0131 mifoloji t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r, s\u0259lahiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcl\u0259ri, h\u0259rb s\u0259n\u0259ti, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixi v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n qaynaqlanm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrk xalqlar\u0131nda dam\u011fa i\u015far\u0259l\u0259rinin t\u0259yinat\u0131 v\u0259 funksiyalar\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r geni\u015f olmu\u015fdur. Onlara xalq, tayfa v\u0259 ya n\u0259sill\u0259rin d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, h\u0259yat t\u0259rzi, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat f\u0259aliyy\u0259ti, inanclar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rd\u0259 rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. D\u00f6y\u00fc\u015f bayraqlar\u0131nda, <a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Zireh\">zireh<\/a>, d\u0259bilq\u0259 v\u0259 qalxanlarda, k\u0259sici silahlar\u0131n tiy\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259na v\u0259 \u00e7alarlar\u0131 \u0259ks etdir\u0259n dam\u011fa v\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r zaman-zaman d\u0259yi\u015fmi\u015f, b\u0259zil\u0259ri s\u0131radan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, bir \u00e7oxu is\u0259 m\u00fcxt\u0259if \u0259\u015fyalar, qayalar \u00fcz\u0259rind\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259d\u0259k g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yax\u0131nlarda Qazan k\u00f6\u015fk\u00fcnd\u0259 olark\u0259n, t\u0259xmin\u0259n, 90 il bundan \u00f6nc\u0259 sovet \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f qalan\u0131n qal\u0131qlar\u0131 aras\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyimiz dam\u011fan\u0131 nadir tap\u0131nt\u0131lardan hesab etm\u0259k olar. \u00c7\u00fcnki, apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar n\u0259 Qafqazda, n\u0259 \u0130ran yaylas\u0131nda, n\u0259 d\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015f i\u015far\u0259-dam\u011falar \u00f6z forma v\u0259 qurulu\u015funa g\u00f6r\u0259 bu dam\u011fan\u0131 oldu\u011fu kimi \u0259ks etdirmir. Amma buna\u00a0 ox\u015far d\u00fcz x\u0259tli v\u0259 dair\u0259li dam\u011falar k\u0259\u015ff olunmu\u015f, O\u011fuzlar\u0131n Qafqaz-tatar tayfalar\u0131na aid oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcnm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-18960\" src=\"http:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-300x436.jpg\" alt=\"\" width=\"554\" height=\"805\" srcset=\"https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-300x436.jpg 300w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-704x1024.jpg 704w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-768x1117.jpg 768w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-1057x1536.jpg 1057w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2-825x1200.jpg 825w, https:\/\/mecra.az\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/das2.jpg 1386w\" sizes=\"auto, (max-width: 554px) 100vw, 554px\" \/><\/p>\n<p><strong>\u018fl\u0259sg\u0259r Mirz\u0259zad\u0259, ADPU CF-n\u0131n m\u00fc\u0259llimi v\u0259 tarix\u00e7i- t\u0259dqiqat\u00e7\u0131.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>18 fevral 2023-c\u00fc il tarixd\u0259 C\u0259lilabad rayonunun \u201cQazan k\u00f6\u015fk\u00fc\u201d qala-abid\u0259sind\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk tayfas\u0131na\u00a0 aid \u201cdam\u011fa\u201d tap\u0131ld\u0131. Dam\u011fa Qazan k\u00f6\u015fk\u00fc abid\u0259sini n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 ziyar\u0259t ed\u0259rk\u0259n, bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n qal\u0131q k\u0259rpicl\u0259rin aras\u0131ndan a\u015fkar&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18954,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-18952","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18952"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18961,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18952\/revisions\/18961"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18954"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18952"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18952"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18952"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}