{"id":15507,"date":"2023-02-12T09:39:57","date_gmt":"2023-02-12T05:39:57","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=15507"},"modified":"2023-02-12T09:39:57","modified_gmt":"2023-02-12T05:39:57","slug":"dunyada-yalniz-o-ol%c9%99c%c9%99yi-gunu-hesablayib-tapdi-hamini-cas-bas-salan-sirr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=15507","title":{"rendered":"D\u00fcnyada yaln\u0131z o, \u00f6l\u0259c\u0259yi g\u00fcn\u00fc hesablay\u0131b TAPDI: ham\u0131n\u0131 \u00e7a\u015f-ba\u015f salan S\u0130RR"},"content":{"rendered":"<p>\u00d6mr\u00fc boyu yax\u015f\u0131 riyaziyyat\u00e7\u0131 olmaq ist\u0259y\u0259n Abraham de Muavr \u0259n b\u00f6y\u00fck arzusunu sa\u011f ik\u0259n deyil, \u00f6l\u0259nd\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p><a class=\"hyperlink\" href=\"https:\/\/lent.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lent.az<\/a>\u00a0xarici mediaya istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, de Muavr h\u0259yat\u0131 boyu u\u011furlu riyaziyyat\u00e7\u0131 kimi tan\u0131nmaq ist\u0259yirdi, lakin \u015f\u0259rait buna he\u00e7 vaxt imkan verm\u0259di. Lakin o, \u00e7ox ist\u0259diyi arzusuna \u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z anda \u00e7atd\u0131. 26 may 1667-ci ild\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 anadan olan Abraham de Muavr\u0131n ail\u0259si protestant t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub xristian idi. S\u0131rf bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Fransadan qovulan ail\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259 \u00fcz tutdu.<\/p>\n<p>Abraham de Muavr ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda riyaziyyat elmin\u0259 olan istedad\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff etdi v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vr\u00fcn \u0259n m\u0259\u015fhur riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rini oxudu. O ill\u0259rd\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcbut etm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tin idi. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, he\u00e7 vaxt arzulad\u0131\u011f\u0131 i\u015fi h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun m\u00fchit tapmad\u0131. Yaln\u0131z imkanl\u0131 ail\u0259l\u0259rin azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131na riyaziyyat d\u0259rsi verm\u0259kl\u0259 dolan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lent.az\/storage\/newsEditorImages\/63d9025a86b2453ed413cbda_1676127390.webp\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>H\u0259tta onun \u015fans oyunlar\u0131 oynayanlara v\u0259 \u015fahmat\u00e7\u0131lara bir m\u00fcdd\u0259t pul qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn taktika verm\u0259si d\u0259 tarixi m\u0259lumatlar aras\u0131ndad\u0131r. H\u0259mi\u015f\u0259 u\u011furlu proqnozlar ver\u0259n Abraham de Muavra g\u00f6r\u0259, b\u0259xt deyil\u0259n bir \u015fey yoxdur. O, hesab edirdi ki, b\u00fct\u00fcn ehtimallar\u0131n nisb\u0259ti ayd\u0131nd\u0131r. Qalan o ehtimallar\u0131 yax\u015f\u0131 hesablamaq idi v\u0259 bu, h\u0259r k\u0259sin bacaraca\u011f\u0131 i\u015f deyildi. Analitik h\u0259nd\u0259s\u0259 v\u0259 ehtimal n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin atas\u0131 say\u0131lan Muavr\u0131n \u201cMoivre The Doctrine of Chance\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259ri zamanla b\u00f6y\u00fck bir fenomen\u0259 \u00e7evrildi. \u018fslind\u0259, bu \u0259s\u0259rin o ill\u0259rd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 t\u0259sad\u00fcf oyunu oynayanlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox diqq\u0259t \u00e7\u0259kdiyi bildirilir.<\/p>\n<p>Abraham de Muavr ist\u0259diyi i\u015fi g\u00f6r\u0259 bilm\u0259s\u0259 d\u0259, m\u0259\u015fhur riyaziyyat\u00e7\u0131 olmaq arzusundan he\u00e7 vaxt \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. Muavr Edmund Halley v\u0259 \u0130saak Nyuton kimi aliml\u0259rl\u0259 yax\u0131n dostluq edirdi. H\u0259tta onun bir m\u00fcdd\u0259t sonra \u0130saak Nyutonla yax\u0131n dost oldu\u011fu da m\u0259lumdur.<\/p>\n<p>O ill\u0259rd\u0259 \u0130saak Nyuton t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201cd\u0259yi\u015f\u0259nl\u0259r\u201d hesab\u0131na Muavr\u0131n t\u00f6hf\u0259l\u0259ri elmi ara\u015fd\u0131rma kimi q\u0259bul edilib\u00a0v\u0259 \u201cPhilosophical Transactions\u201d elmi jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub. Bu hadis\u0259 Muavr v\u0259 Nyuton aras\u0131ndak\u0131 dostlu\u011fu m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirdi. Onun qabaqc\u0131l riyaziyyat biliyi Nyutonun Muavra bir \u00e7ox sual \u00fcnvanlama\u011fa v\u0259 \u201cO, bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r haqq\u0131nda m\u0259nd\u0259n daha yax\u015f\u0131 bilir\u201d cavab\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. B\u00fct\u00fcn bu t\u0259rifli s\u00f6zl\u0259r\u0259 baxmayaraq, De Muavr h\u0259yat\u0131 boyu \u0259ld\u0259 etdiyi nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 he\u00e7 vaxt qane olmay\u0131b. Bununla bel\u0259, o, elmi ictimaiyy\u0259td\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Londonda tan\u0131nm\u0131\u015f \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Orta ya\u015flar\u0131nda Muavr \u00f6z t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131 s\u0131\u011forta hesablamalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259ml\u0259yib. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 o, pozitivlik statistikas\u0131 v\u0259 illik pensiya hesablar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yirdi ki, bu da bir \u00e7ox qurumlar\u0131n i\u015fini asanla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lent.az\/storage\/newsEditorImages\/63d9026f86b2453ed413cbdd_1676127494.webp\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>1700-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan Abraham de Muavr he\u00e7 vaxt ist\u0259diyi s\u00fcr\u0259t\u0259 \u00e7ata bilm\u0259di. Daha do\u011frusu, bir g\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc yor\u011fun hiss edib, bo\u015f yer\u0259 c\u0259hd etdi v\u0259 psixologiyas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Daxili al\u0259mind\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 duy\u011fular onun \u00f6z\u00fcnd\u0259 bir d\u0259yi\u015fikliyi d\u0259rk etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>De Muavra g\u00f6r\u0259, \u0259vv\u0259lki g\u00fcnd\u0259n 15 d\u0259qiq\u0259 \u00e7ox olan yuxu vaxt\u0131n\u0131n d\u00fcz 24 saata \u00e7ataca\u011f\u0131 zaman onun \u00f6l\u00fcm g\u00fcn\u00fc g\u0259l\u0259c\u0259kdi. Onun hesab\u0131nda 27 noyabr 1754-c\u00fc ild\u0259 \u00f6lm\u0259li oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilirdi. \u018fn maraql\u0131s\u0131 odur ki, De Muavr \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 2-3 ay \u0259vv\u0259l, d\u0259qiq t\u0259xmin etdiyi g\u00fcnd\u0259 v\u0259fat etdi.<\/p>\n<p>Onun \u00f6l\u00fcm g\u00fcn\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 proqnozu elmi ictimaiyy\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furdu. Baxmayaraq ki, b\u00f6y\u00fck bir qismi bunun \u00f6z\u00fcn\u00fc hesablamadan daha \u00e7ox \u00f6l\u00fcm tarixin\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ndirdiyini v\u0259 onun sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na z\u0259r\u0259r vuraraq \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. H\u0259qiq\u0259t m\u00fcbahis\u0259li olsa da, De Muavr\u0131n proqnozla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u0259qiq tarixd\u0259 \u00f6lm\u0259si bu g\u00fcn d\u0259 sirr olaraq qal\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6mr\u00fc boyu yax\u015f\u0131 riyaziyyat\u00e7\u0131 olmaq ist\u0259y\u0259n Abraham de Muavr \u0259n b\u00f6y\u00fck arzusunu sa\u011f ik\u0259n deyil, \u00f6l\u0259nd\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131b. Lent.az\u00a0xarici mediaya istinadla x\u0259b\u0259r verir ki, de Muavr h\u0259yat\u0131 boyu u\u011furlu riyaziyyat\u00e7\u0131 kimi&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-15507","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15510,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15507\/revisions\/15510"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}