{"id":11964,"date":"2022-12-11T21:33:31","date_gmt":"2022-12-11T17:33:31","guid":{"rendered":"https:\/\/mecra.az\/?p=11964"},"modified":"2022-12-11T21:33:31","modified_gmt":"2022-12-11T17:33:31","slug":"sovet-hokum%c9%99tinin-yanlis-t%c9%99qdim-etdiyi-haqverdiyev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mecra.az\/?p=11964","title":{"rendered":"Sovet h\u00f6kum\u0259tinin yanl\u0131\u015f t\u0259qdim etdiyi Haqverdiyev"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kulis.az dahi yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fbd\u00fcrr\u0259himb\u0259y Haqverdiyevin an\u0131m g\u00fcn\u00fcnd\u0259 t\u0259nqid\u00e7i Mehman Qaraxano\u011flunun \u201c\u018fd\u0259biyyat\u0131miz\u0131n \u201chaqq m\u00f6vcud\u201du\u201d e<\/strong><strong>ssesini t\u0259qdim edir<\/strong><\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d hekay\u0259si q\u0259dim bir \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259sviri il\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu t\u0259svir \u0259sl poeziyad\u0131r! H\u0259tta \u201cAb\u00fc havas\u0131n\u0131n \u015fair\u0259liyi \u0259halisinin t\u0259bi\u0259tin\u0259 d\u0259 siray\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, \u043e \u015f\u0259h\u0259r m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259rin, \u0259dibl\u0259rin, musiqi\u015f\u00fcnaslar\u0131n, xan\u0259nd\u0259l\u0259rin m\u0259d\u0259ni \u043elmu\u015fdur\u201d. Pay\u0131z daxil olandan sonra is\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259r azal\u0131r, \u015f\u0259h\u0259rin \u0259vv\u0259lki \u00e7al-\u00e7a\u011f\u0131r\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalm\u0131r. Adamlar g\u00fcnl\u0259rini xo\u015f ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t axtar\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131x\u0131rlar. M\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259rin \u0259n maraql\u0131s\u0131 v\u0259 \u201c\u0259n birincisi d\u0259li oynatmaq\u201d olur.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n hekay\u0259 \u0259srar\u0259ngiz (ba\u015fqa s\u00f6z tapa bilm\u0259dik!) yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin k\u00fctl\u0259viliy\u0259 k\u00f6kl\u0259nm\u0259y\u0259n \u00fcslub v\u0259 ifad\u0259 maneras\u0131, pafosdan uzaq t\u0259hkiy\u0259 stixiyas\u0131 v\u0259 tendensiyas\u0131z \u0259d\u0259bi m\u00f6vqeyi haqq\u0131nda biz\u0259 yet\u0259rinc\u0259 bilgi verir. Bu haqda bir az sonra.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131 m\u00fcasirl\u0259rind\u0259n (h\u0259tta bug\u00fcnk\u00fc yazarlar\u0131n \u00e7oxundan!) f\u0259rql\u0259ndir\u0259n ba\u015fl\u0131ca xarakterik keyfiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259si, h\u0259m d\u0259 sistematik olaraq t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ilik v\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259nqidl\u0259 d\u0259 (t\u0259hlill\u0259!) m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131 idi. Onun \u201cT\u0259nqid\u0259 t\u0259nqid\u201d, \u201cM\u00fcs\u0259lmanlarda teatro\u201d, \u201cMirz\u0259 F\u0259t\u0259linin faci\u0259si\u201d, \u201cMaksim Qorkinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin haqq\u0131nda xatirat\u0131m\u201d, \u201c\u018fd\u0259bi dilimiz haqq\u0131nda\u201d v\u0259 s. m\u0259qal\u0259l\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 aktuald\u0131r. Rus v\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan x\u0259b\u0259rdar olan yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259d\u0259biyyatdan n\u0259 al\u0131b, ona n\u0259 ver\u0259c\u0259yini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilir, \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259d\u0259bi came\u0259nin i\u00e7ind\u0259n (dar n\u0259f\u0259sliyind\u0259n) deyil, d\u0131\u015f\u0131ndan \u2013 geni\u015f \u00fcf\u00fcql\u0259rind\u0259n bax\u0131b qiym\u0259t verm\u0259yi bacar\u0131r v\u0259 t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc simvolizmin banisi hesab edirdi. \u201cP\u0259ri cadu haqq\u0131nda qeydl\u0259r\u201dind\u0259 oxuyuruq: \u201cD\u043exsan\u0131nc\u0131 ill\u0259rin \u043ertas\u0131nda simv\u043elizm deyil\u0259n bir \u0259d\u0259biyyat \u00fcsulu teatr\u043e s\u0259hn\u0259sin\u0259 at\u0131ld\u0131. Alman \u0259dibi Hauptman\u0131n \u201cQ\u0259rq \u043elmu\u015f can\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li faci\u0259si m\u0259d\u0259niyy\u0259t al\u0259min\u0259 bir \u015f\u0259\u015f\u0259\u0259 sald\u0131. Bu \u00fcsulun \u015e\u0259rq ruhuna xeyli uy\u011fun \u043elmas\u0131 m\u0259ni art\u0131q h\u0259v\u0259s\u0259 g\u0259tirdi. V\u0259 m\u0259n \u015e\u0259rq h\u0259yat\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f simv\u043eli\u043a bir \u0259s\u0259r teatr\u043emuz \u00fc\u00e7\u00fcn yazmaq fi\u043arin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcm. N\u0259hay\u0259t 1901-ci s\u0259n\u0259d\u0259 \u201cP\u0259ri cadu\u201d nam \u0259s\u0259rimi yazd\u0131m. Bu ne\u00e7\u0259 ilin m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u201cP\u0259ri cadu\u201dnun s\u0259hn\u0259d\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazanmas\u0131na s\u0259b\u0259b, haman m\u0259n dediyim simv\u043elizmin bizim ruhumuza uy\u011fun \u043elmas\u0131d\u0131r\u201d. (\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev. Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. \u0130ki cildd\u0259. II cild. Bak\u0131, \u201cLider n\u0259\u015friyyat, 2005, 408 s\u0259hif\u0259, s\u0259h: 332). B\u00f6y\u00fck \u0259dib haql\u0131 idi. Lakin \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00f6z inhisar\u0131na alm\u0131\u015f avtoritar rejimd\u0259 \u0259dibin haqq s\u0259sini e\u015fid\u0259n kim idi?! \u018fd\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u201cg\u00fcc\u00fc\u201d bir \u015fey\u0259 \u00e7atd\u0131: Haqverdiyevi d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 kontekstind\u0259n ay\u0131r\u0131b \u201csatirik yaz\u0131\u00e7\u0131\u201d kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259, v\u0259ssalam&#8230; 7 may 1927-ci ild\u0259 Haqverdiyev, dostu \u018fziz \u015e\u0259rif\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201dNec\u0259 ki, bilirs\u0259n, \u201cAz\u0259rn\u0259\u015fr\u201d m\u0259nim yaz\u0131lar\u0131m\u0131 \u00e7ap edir, amma&#8230; (bu \u00fc\u00e7 n\u00f6qt\u0259nin \u201cdem\u0259dikl\u0259ri\u201d m\u00fc\u0259llifin dedikl\u0259rind\u0259n qat-qat \u00e7oxdur) \u201cP\u0259ri cadu\u201dnu buraxmaq ist\u0259mir; s\u0259b\u0259bi m\u0259nim orada cin v\u0259 \u015f\u0259yatin ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131xartma\u011f\u0131ma m\u00f6vhumat m\u0259nas\u0131 verirl\u0259r. V\u0259 bir d\u0259 deyirl\u0259r ki, \u201cP\u0259ri cadu\u201d haqq\u0131nda inqilabdan sonra bir m\u00fck\u0259mm\u0259l t\u0259nqid q\u0259zetl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131xmay\u0131bd\u0131r\u201d. \u018flah\u0259zr\u0259t S\u00f6z\u00fcn bitdiyi yerdir! D\u00fcnyada bundan c\u0259f\u0259ng s\u0259b\u0259bl\u0259r ola bil\u0259rmi? Az\u0259rbaycan sovet \u0259d\u0259biyyat\u0131 hara, cin hara? Absurd g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259 repressiyaya ilk m\u0259ruz qalanlar\u0131n siyah\u0131s\u0131na cin v\u0259 \u015feytanlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 da yazmaq laz\u0131md\u0131r. \u018flac\u0131 k\u0259sil\u0259n Haqverdiyev \u00f6z m\u0259ktubunda \u018fziz \u015e\u0259rifd\u0259n \u201cP\u0259ri cadu\u201d haqq\u0131nda bir m\u0259qal\u0259 yazma\u011f\u0131 xahi\u015f edir&#8230;<\/p>\n<p>\u201cSimvolizm\u201d frans\u0131z s\u00f6z\u00fc olub \u201cr\u0259mz\u201d, \u201cr\u00fcmuz\u201d, \u201ci\u015far\u0259\u201d dem\u0259kdir. XIX \u0259srin sonu, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Avropada yaranm\u0131\u015f simvolizm \u0259d\u0259bi c\u0259r\u0259yan\u0131 ger\u00e7\u0259kliyi simvollar s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00fcmumil\u0259\u015fdirib \u0259ks etdirirdi. Realizmin \u201c\u015fineli\u201dnd\u0259n \u00e7\u0131xsa da, bir q\u0259d\u0259r ona m\u00fcxalif idi. Amma dig\u0259r c\u0259r\u0259yanlar kimi simvolizm d\u0259 sonda realizm\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Nizamid\u0259n \u00fcz\u00fcb\u0259ri simvolikadan h\u0259mi\u015f\u0259 yararlan\u0131blar. Amma c\u0259r\u0259yan s\u0259viyy\u0259sind\u0259 yox! U\u011furlu forma, dil v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259ri il\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259r\u0259k\u0259n miqdarda n\u00fcfuz edib b\u0259dii-estetik c\u0259h\u0259td\u0259n onlar\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n simvolizmin Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda oturu\u015fmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 olaraq Haqverdiyrevin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 yox ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 \u00f6z\u00fc bunu b\u0259yan edir. Zat\u0259n, \u0259dibin s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259r d\u0259 biz\u0259 ipuclar\u0131 verir. Bunlar \u00f6z yerind\u0259! Ba\u015fl\u0131cas\u0131, ona g\u00f6r\u0259 ki, Haqverdiyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 fikri birba\u015fa ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli epoxal atmosfer olmad\u0131\u011f\u0131ndan uy\u011fun modell\u0259r tapmaq ehtiyac\u0131 daha \u00e7ox yaranm\u0131\u015fd\u0131. Bu ucdan da Haqverdiyevin n\u0259sr texnikas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259q\u0259d\u0259rki m\u00f6vcud standartlara uy\u011fun g\u0259lmirdi. Biz bunu Mirz\u0259 C\u0259lil yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da m\u00fc\u015fahid\u0259 etmi\u015fdik &#8211; onun geni\u015f spektrli n\u0259sri bunu dem\u0259y\u0259 imkan verir. S\u0259rt realizml\u0259 simvolik elementl\u0259r onun n\u0259srind\u0259 qovu\u015fuq, \u00e7ul\u011fala\u015fm\u0131\u015f \u00e7\u0259kild\u0259dir, hans\u0131n\u0131n daha \u00e7ox oldu\u011funu soru\u015fsalar, t\u0259bii ki, realizm \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanard\u0131q. Haqverdiyevd\u0259 is\u0259 meyarlar t\u0259r\u0259zisinin g\u00f6z\u00fc daha \u00e7ox simvolizm\u0259 t\u0259r\u0259f \u0259yilmi\u015fdir. \u201cP\u0259ri cadu\u201d bunu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir. Amma proses \u201cP\u0259ri cadu\u201d il\u0259 bitm\u0259di, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 n\u0259srin\u0259 adlad\u0131 \u2013 \u201cHaqq M\u00f6vcud\u201d, \u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d \u201c\u00c7e\u015fm\u0259k\u201d v\u0259 s. \u015fedevrl\u0259r yarand\u0131.<\/p>\n<p>Kamal Abdulla Haqverdiyevi h\u0259m d\u0259 magik realizmin banisi hesab edir. T\u0259kc\u0259 \u201cXortan\u0131n c\u0259h\u0259nn\u0259m m\u0259ktublar\u0131\u201d bu fikrin n\u0259 q\u0259d\u0259r do\u011fru oldu\u011funu s\u00fcbut edir. Burada mistik elementl\u0259rd\u0259n, alleqoriyadan, r\u0259mzl\u0259rd\u0259n yet\u0259rinc\u0259 istifad\u0259 olunur. Amma konteksti geni\u015fl\u0259ndirib, Kortasar\u0131n, Markesin magik realizmi s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u0259d\u0259bi paralell\u0259r aparsaq, fikir ha\u00e7alana bil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>\u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin sad\u0259, \u201celementar\u201d, adid\u0259n d\u0259 adi h\u0259yat h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n n\u0259sri biz\u0259 \u0259sas verir dey\u0259k ki, o h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda primitivizm c\u0259r\u0259yan\u0131n\u0131n banisidir. XIX y\u00fczilliyin sonu, XX y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u00fcnya inc\u0259s\u0259n\u0259tinin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 yeni yaranan t\u0259may\u00fcll\u0259r fonunda davaml\u0131 eksperimentl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Primitivizm d\u0259 bir c\u0259r\u0259yan kimi bu d\u00f6vrd\u0259 yaranaraq inc\u0259s\u0259n\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz etdi. Lakin daha \u00e7ox r\u0259ssaml\u0131qda qabar\u0131q g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Dahi frans\u0131z Qogen (1848-1903) impressionizm v\u0259 primitivizmin \u0259n b\u00f6y\u00fck n\u0259h\u0259ngl\u0259rind\u0259n say\u0131l\u0131r. Ad\u0259t\u0259n, onun haqq\u0131nda bel\u0259 deyirl\u0259r: \u201cR\u0259ngl\u0259rin v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n kral\u0131\u201d. Sivilizasiyan\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n dahi Taitid\u0259 v\u0259 Markiz adalar\u0131nda ya\u015fay\u0131r v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r sad\u0259liyin, t\u0259biiliyin, bir s\u00f6zl\u0259, primitivizmin cazib\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259\u015fhur g\u00fcrc\u00fc r\u0259ssam\u0131 Niko Pirosmani (Pirosmani\u015fvili 1862-1918) g\u0259l\u0259c\u0259k \u015f\u00f6hr\u0259tind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz s\u0259fil, s\u0259rg\u0259rdan, s\u0259rs\u0259ri bir h\u0259yat ya\u015fad\u0131. Onun r\u0259sml\u0259rin\u0259 baxanlar dey\u0259rl\u0259rmi\u015f: \u201cM\u0259n bundan yax\u015f\u0131 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r\u0259m\u201d. Says\u0131z-hesabs\u0131z r\u0259sm \u00e7\u0259k\u0259n r\u0259ssam sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda dem\u0259k olar ki, tan\u0131nmay\u0131b. Sad\u0259 k\u0259nd h\u0259yat\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n m\u00f6vzular onun tablolar\u0131n\u0131 misilsiz edir. O, primitivizmin \u0259n b\u00f6y\u00fck ustad\u0131d\u0131r. R\u0259sml\u0259rinin adlar\u0131 da m\u00f6vzular\u0131 kimi sad\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259ldir: \u201cBeqonun kampaniyas\u0131\u201d, \u201cKaxetiya \u00e7ax\u0131r\u0131\u201d, \u201cBe\u015f zad\u0259gan\u0131n \u015f\u0259nl\u0259nm\u0259si\u201d, \u201cZ\u00fcraf\u0259\u201d, \u201d\u0130n\u0259k sa\u011fan\u201d, \u201cOdun da\u015f\u0131yan\u201d v\u0259 s.<\/p>\n<p>Tiflisin \u2013 \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitinin ba\u015f q\u0259r\u0259rgah\u0131\u201dn\u0131n (\u0130.H\u0259bibb\u0259yli) Zaqafqaziya \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 dem\u0259k oldu\u011funu, z\u0259nnimizc\u0259, bilm\u0259y\u0259n yoxdur. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 Tiflisi \u201cQafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259rk\u0259zi\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131. A.Bak\u0131xanov, M.\u015e.Vazeh, \u0130.Qutqa\u015f\u0131nl\u0131, M.F.Axundzad\u0259 v\u0259 dig\u0259r ayd\u0131nlar\u0131n formala\u015fmas\u0131nda Tiflis m\u00fchiti m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u015eu\u015fa realn\u0131 m\u0259kt\u0259binin 6-c\u0131 sinfini bitir\u0259n \u018f.Haqverdiyevin d\u0259 \u00f6z t\u0259hsilini Tiflisd\u0259 davam etdirm\u0259si onun g\u0259l\u0259c\u0259k \u0259d\u0259bi taleyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi. D\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259tind\u0259 ba\u015f ver\u0259n yenilikl\u0259rin dal\u011fas\u0131 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 hiss olunurdu. Rus dilini d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nib rus v\u0259 d\u00fcnya klassikl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olan Haqverdiyev h\u0259m d\u0259 Pirosmaninin m\u00fcasiri idi. Dahi r\u0259ssam g\u0259l\u0259c\u0259yin b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131ndan c\u0259mi s\u0259kkiz ya\u015f b\u00f6y\u00fck idi. Onlar ruh\u0259n bir-birini tamamlay\u0131rd\u0131lar. R\u0259ssaml\u0131qda oldu\u011fu kimi, \u0259d\u0259biyyatda da pimitivizm \u0259n sad\u0259, \u201cb\u0259sit\u201d, \u00e7ox da n\u0259z\u0259r-diqq\u0259ti c\u0259lb etm\u0259y\u0259n hadis\u0259 v\u0259 obrazlar\u0131n t\u0259sviri il\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259nir. H\u0259r \u015fey zahir\u0259n (m\u0259hz zahir\u0259n!) o q\u0259d\u0259r ayd\u0131n v\u0259 \u015f\u0259ffafd\u0131r ki, h\u0259r hans\u0131 bir gizlinin olmas\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t bel\u0259 ged\u0259 bilm\u0259z! T\u0259hkiy\u0259\u00e7inin n\u0259ql etdiyi hadis\u0259nin qay\u0259si sanki kasadak\u0131 suyun \u00fcz\u00fcnd\u0259 \u00fcz\u00fcr. Nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u0259lini at v\u0259 tut! El\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin q\u0259lizliyi d\u0259 m\u0259saf\u0259nin bu q\u0259d\u0259r yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fur \u2013 m\u0259tnd\u0259n oxucuya tu\u015flanan ideya \u015f\u00fcas\u0131n\u0131 cidd-c\u0259hdl\u0259 gizl\u0259d\u0259n \u201cprimitiv\u201d qat kifay\u0259t q\u0259d\u0259r paradoksall\u0131q yarad\u0131r. Bu yerd\u0259 R.Rza d\u00fc\u015f\u00fcr yada:\u00a0<em><strong>\u201cAyd\u0131nd\u0131r \u015feirin dili<\/strong><\/em>, ist\u0259yirs\u0259n sevincd\u0259n, ist\u0259yirs\u0259n q\u0259md\u0259n yaz. El\u0259 ayd\u0131nd\u0131r bu dil, nadan y\u00fcz yol oxusun, yen\u0259 bir \u015fey anlamaz\u201d.<\/p>\n<p>\u201c\u00c7e\u015fm\u0259k\u201d Haqverdiyevin \u0259n \u201cprimitiv\u201d hekay\u0259l\u0259rindn biridir. \u018fs\u0259r, f\u0259rdin toplumdan t\u0259crid olunaraq yalq\u0131zla\u015fmas\u0131 yollar\u0131ndan birini qabard\u0131r. Bu, \u00e7ox rahat ba\u015fa g\u0259l\u0259n bir \u201cprosedur\u201ddur \u2013 h\u0259r hans\u0131 bir zarafat\u0131 \u201cg\u00fclzari-c\u0259miyy\u0259t\u201d\u0259 reall\u0131q kimi t\u0259qdim el\u0259 v\u0259 qal \u201ck\u0259nar\u201dda. G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259rs\u0259n ki, ba\u015f\u0131n\u0131 zarafatla qatmaq ist\u0259diyin adam \u00e7\u0259rl\u0259yib \u00f6ld\u00fc. Ab\u0131rl\u0131, pak, l\u0259yaq\u0259tli insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259yin \u0259n \u201coptimal\u201d yollar\u0131ndan biri d\u0259 budur. Olay\u0131n bu m\u0259qam\u0131nda ideya b\u0259\u015f\u0259ri m\u0259na k\u0259sb edir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 insanl\u0131\u011fa s\u0259rt bir mesaj verir: \u0130nsan\u0131 h\u0259r hans\u0131 bir niyy\u0259tl\u0259 qarabaqara izl\u0259m\u0259k olmaz! Bu, t\u0259kadaml\u0131q kamerada monoton bir damc\u0131 il\u0259 m\u0259hbusun ax\u0131r\u0131na \u00e7\u0131xma\u011fa b\u0259nz\u0259yir. Hekay\u0259d\u0259 dil \u0259lvanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 oyun maneverl\u0259ri m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mdir. Bu \u0259lam\u0259tl\u0259r onu \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnya n\u0259srin\u0259 qo\u015fu\u015fdurur. \u201c\u00c7e\u015fm\u0259y\u201din biz\u0259 yollad\u0131\u011f\u0131 sonuncu mesaj daha qlobal xarakter da\u015f\u0131y\u0131r: \u018fhm\u0259d b\u0259y \u00f6ld\u00fc, ehtiyatl\u0131 olun, onu \u00f6l\u00fcm\u0259 aparan yollar h\u0259l\u0259 \u00f6lm\u0259yib!<\/p>\n<p>\u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d hekay\u0259si ruh v\u0259 struktur bax\u0131m\u0131ndan \u201c\u00c7e\u015fm\u0259k\u201dl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. Burada da f\u0259rd v\u0259 toplum \u201cdilemma\u201ds\u0131 il\u0259 \u00fczl\u0259\u015firik. Minill\u0259rd\u0259n \u00fcz\u00fcb\u0259ri g\u0259l\u0259n \u0259xlaqi davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zdak\u0131 bo\u015fluqlar, insan\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamaqla d\u0259li etm\u0259k h\u0259ddin\u0259 \u00e7atd\u0131rma v\u0259 n\u0259hay\u0259t, f\u0259rdin c\u0259miyy\u0259t i\u00e7\u0259risind\u0259 f\u0259rdiyy\u0259tini saxlaya bilm\u0259yib yox olmas\u0131 kimi b\u0259\u015f\u0259ri probleml\u0259r qald\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 onun b\u0259dii h\u0259lli \u00f6z ifad\u0259sini tap\u0131r. \u0130nsan\u0131n ruh hal\u0131n\u0131 d\u0259qiq \u00f6l\u00e7\u0259n cihazlar olmasa da, ona diskomfort v\u0259 natamaml\u0131q kompleksi ya\u015fadan s\u0259b\u0259bl\u0259r m\u0259lumdur. Haqverdiyev onlardan birinin \u2013 insan\u0131 m\u0259sx\u0259r\u0259y\u0259 qoymaq, hayd\u0131-huyduya g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259 d\u0259li edilm\u0259si mexanizminin sosial-f\u0259ls\u0259fi, b\u0259dii-psixoloji \u015fifr\u0259l\u0259rini a\u00e7\u0131r v\u0259 bekar\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n (bug\u00fcnk\u00fc leksikonla: i\u015fsizliyin) do\u011furdu\u011fu planetar f\u0259sadlar\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdirib ortaya qoyur. Do\u011frudur, hekay\u0259nin sonlu\u011fu \u201cHaqq M\u00f6vcud\u201d kimi \u00fcmid oyatm\u0131r. \u201cHaqq M\u00f6vcud\u201dda Haqverdiyev (El\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259, Mirz\u0259 C\u0259lil, Sabir, Cavid, Haqverdiyevin \u00f6z\u00fc d\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n Haqq M\u00f6vcudlar\u0131d\u0131r \u2013 bizl\u0259ri \u201cHaqq \u00fcz\u00fcl\u0259r, amma q\u0131r\u0131lmaz\u201d ata s\u00f6z\u00fcn\u0259 inand\u0131ran, q\u0259lbimizi \u00fcmid v\u0259 inamla dolduran ayd\u0131nlar\u0131m\u0131zd\u0131r, onlar\u0131n \u00f6lm\u0259zliyi haqq\u0131n, h\u0259qiq\u0259tin t\u0259nt\u0259n\u0259sidir!) biz\u0259 inam v\u0259 \u00fcmid dolu ismar\u0131\u015flar yollay\u0131r: Haqq M\u00f6vcud tamam qeyb ola bilm\u0259z. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t\u0259 yox ola bil\u0259r, amma onun Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n biryolluq silinib getm\u0259si absurddur! Sad\u0259c\u0259, \u201cOnun pe\u015f\u0259si aylarla itib yen\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d hekay\u0259si sakit bir tonla ba\u015flan\u0131r. Bu, d\u0259nizin f\u0131rt\u0131nadan \u0259vv\u0259lki hal\u0131na b\u0259nz\u0259yir. Amma c\u0259mi \u00fc\u00e7c\u0259 abzas \u00e7\u0259kir. (zaman\u0131 abzasla \u00f6l\u00e7m\u0259k!) \u015e\u0259h\u0259rin sanki iki zaman\u0131 vard\u0131r: \u201cMay ay\u0131n\u0131n birind\u0259n sentyabr\u0131n ortas\u0131nad\u0259k\u201d v\u0259 bir d\u0259 pay\u0131z g\u0259l\u0259nd\u0259n sonrak\u0131 zaman. \u0130kinci zaman\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u201ck\u0259\u015ff\u201di v\u0259 ya: \u201cm\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tl\u0259rin \u0259n birincisi d\u0259li oynatmaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>\u201cD\u0259li oynatmaq\u201d&#8230; Bu tip ifad\u0259l\u0259r dilin ruhuna d\u00f6y\u00fclm\u00fc\u015f tatular kimidir. Dild\u0259 bel\u0259 tatular \u00e7oxdur. Onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 dilin a\u011fr\u0131ya, \u015fidd\u0259t\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Dil \u00f6z m\u00f6vcudlu\u011funa g\u00f6r\u0259 h\u0259m d\u0259 bel\u0259 \u201ctatu\u201dlara minn\u0259tdar olmal\u0131d\u0131r. \u018fsas m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 bu tatular\u0131 \u201coxumaq\u201dd\u0131r. Onlar\u0131 zaman\u0131nda g\u00f6r\u00fcb \u201coxumaq\u201d h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u00fcy\u0259ss\u0259r olmur. Yaln\u0131z b\u00f6y\u00fck dil ustadlar\u0131 onlar\u0131n izi il\u0259 gedib simvolik i\u015far\u0259l\u0259r s\u0259lt\u0259n\u0259tin\u0259 varid olurlar.<\/p>\n<p>Hekay\u0259d\u0259 t\u0259svir olunan \u015f\u0259h\u0259r l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015f Sodom, Homorra v\u0259 Pompeyi xat\u0131rlad\u0131r. Sanki onlar qay\u0131d\u0131b m\u0259hv\u0259 do\u011fru nec\u0259 getdikl\u0259rni \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 biz\u0259 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Yolunu azm\u0131\u015flar\u0131n d\u0259li etdikl\u0259ri adamlar kiml\u0259rdir? T\u0259hkiy\u0259\u00e7i bu adamlar\u0131n h\u0259yat tarix\u00e7\u0259si il\u0259 oxucunu ba\u015f-ba\u015fa buraxmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259tnin stixiyas\u0131na v\u0259 n\u00fcv\u0259sin\u0259 uy\u011fun bel\u0259 bir d\u0259qiq c\u00fcml\u0259 i\u015fl\u0259dir: \u201c\u015e\u0259h\u0259rin d\u0259lil\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131, tarixi, d\u0259liliyinin v\u0259ziyy\u0259ti, hans\u0131 s\u00f6zd\u0259n \u043a\u00f6\u043a\u0259l\u0259nib t\u00fcnd, t\u0259lx \u043elmalar\u0131 tamam \u0259haliy\u0259 m\u0259lumdur\u201d. V\u0259 oxucu ba\u015flay\u0131r onlar\u0131n \u201cx\u0259st\u0259lik tarix\u00e7\u0259si\u201d il\u0259 tan\u0131\u015f olma\u011fa.<\/p>\n<p>D\u0259lil\u0259rd\u0259n birincisi d\u0259ll\u0259k Hac\u0131 ki\u015fidir. Bu adam t\u0259kc\u0259 d\u0259ll\u0259klikl\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 h\u0259kimlikl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Xalq\u0131n kar\u0131na g\u0259l\u0259n, imdad\u0131na yet\u0259n birisidir. \u201c\u015e\u0259h\u0259rin tamam evl\u0259rinin qap\u0131s\u0131 Hac\u0131 ki\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q idi\u201d. Amma onu d\u0259li etm\u0259yin yolunu, u\u011frunda \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyi xalq \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilir. El\u0259 ki, ondan soru\u015fdun: \u201cHac\u0131, saat ne\u00e7\u0259dir?\u201d \u2013 cin vurur onun t\u0259p\u0259sin\u0259, d\u0259li olur. B\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131 ilk \u201csevimli\u201d d\u0259lisi il\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 ac\u0131 bir mesaj verir: Yolunu azm\u0131\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin zaman\u0131 olmur! \u018fqr\u0259bl\u0259r \u201c\u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n\u201d poz\u011funluqlar\u0131n \u00fcst\u00fc il\u0259 yeriy\u0259 bilmir. Da\u015fla\u015fm\u0131\u015f zaman\u0131 xat\u0131rlama\u011f\u0131n bir m\u0259nas\u0131 varm\u0131?!<\/p>\n<p>\u0130kinci d\u0259li \u201cAl\u0131\u015f\u201d ad\u0131nda bir \u015f\u0259xs idi\u201d. O da Hac\u0131 ki\u015fi kimi c\u0259mi bir c\u00fcml\u0259 il\u0259 d\u0259li olur: \u201cZ\u0259nbilini tapm\u0131\u015fam\u201d. Bu, hans\u0131 z\u0259nbildir?! B\u0259lk\u0259, ke\u00e7mi\u015f zamanlar\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s d\u0259y\u0259rl\u0259ri v\u0259 pakl\u0131qlar\u0131 il\u0259 dolu olan o simvolik z\u0259nbil reall\u0131qda m\u00f6vcud olmasa da, Al\u0131\u015f\u0131n yadda\u015f\u0131ndan ac\u0131 bir xatir\u0259 kimi as\u0131l\u0131b? Ona dil uzad\u0131landa \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131r. Ad\u0259t\u0259n, bunu dey\u0259n u\u015faq \u0259lin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259nd\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan dig\u0259r u\u015faqlar\u0131 tutub d\u00f6y\u00fcr. \u201cNiy\u0259sini\u201d soru\u015fanda g\u0259tirdiyi arqument\u0259 diqq\u0259t edin: \u201cUzaqla\u015fsa, bu da sata\u015facaq\u201d. Haql\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259li \u201dQurban adl\u0131 bir ki\u015fi idi\u201d. L\u0259q\u0259bi d\u0259 \u201cQubu\u015f\u201d. O, \u0259halid\u0259n y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 \u201caraq pulu\u201dndan \u00f6z\u00fcn\u0259 laz\u0131m olan q\u0259d\u0259r saxlay\u0131b qalan\u0131n\u0131 kas\u0131b-kusuba paylay\u0131rm\u0131\u015f&#8230;<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259li \u201c\u018fs\u0259d day\u0131 idi ki, camaat ona \u201cMolla \u018fs\u0259d\u201d dey\u0259rdi\u201d. Savads\u0131z olsa da \u201cbu adam risal\u0259 d\u0259lisi idi\u201d. \u201cX\u0259lv\u0259tc\u0259 ad\u0131na \u201cD\u0259li Molla \u018fs\u0259d\u201d deyirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Be\u015finci d\u0259li \u201cSofi H\u00fcseyn ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur, uzunboylu, a\u011f uzunsaqqall\u0131 q\u0259bi-heyk\u0259l bir ki\u015fi idi. Bu ki\u015fid\u0259 bir q\u0259rib\u0259 qabiliyy\u0259t var idi: h\u0259r vaxt ist\u0259s\u0259 idi s\u0259b\u0259bsiz a\u011flard\u0131. Birisi dey\u0259nd\u0259 ki: H\u00fcseyn \u0259mi, m\u0259n \u00f6l\u00fcm, bir a\u011fla! Sofi H\u00fcseyn d\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc bir-iki d\u0259f\u0259 yumub-a\u00e7anda ya\u015f g\u00f6z\u00fcnd\u0259n saqqal\u0131 uzunu sel kimi axard\u0131\u201d. A\u011flamaqla insanlar\u0131 \u0259yl\u0259ndirm\u0259k s\u0259n\u0259ti&#8230; Bu art\u0131q d\u00fcnyan\u0131n ax\u0131r\u0131n\u0131n \u00e7atmas\u0131na bir i\u015far\u0259tdir. \u0130\u015f o yer\u0259 \u00e7at\u0131r ki, \u201cd\u00f6vl\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259rin t\u0259ziy\u0259sin\u0259\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131b h\u0259tta arvadlar\u0131 da a\u011flad\u0131r.<\/p>\n<p>Alt\u0131nc\u0131 d\u0259li \u201cR\u0259him ki\u015fi idi\u201d. L\u0259q\u0259bi Pi\u015fik R\u0259himdir. Onun ya\u015fam t\u0259rzi \u201cHarda a\u015fd\u0131r, orda ba\u015fd\u0131r\u201d atalar s\u00f6z\u00fcn\u0259 uy\u011fundur. \u00c7a\u011f\u0131rmasalar da gedir.<\/p>\n<p>Yeddinci d\u0259li \u018fli b\u0259ydir. Onu da \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu s\u00f6zl\u0259r kifay\u0259t edir: \u201c\u018fli b\u0259y, m\u0259ni d\u0259 t\u0259rkin\u0259 al!\u201d.<\/p>\n<p>S\u0259kkizinci d\u0259li tacir Avanesdir. Onu da \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b d\u0259li etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu s\u00f6zl\u0259r kifay\u0259t edir: \u201cSabah\u0131n xeyir, Avanes\u201d. Ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b al\u0131\u015f-veri\u015fi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan bu erm\u0259ni tacir \u201cmilli\u201d d\u0259lil\u0259rimizd\u0259n f\u0259rqli olaraq \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolunu tap\u0131r. \u201cAx\u0131rda d\u00fckan\u0131 ba\u011flay\u0131b \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ba\u015f g\u00f6t\u00fcr\u00fcb qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur oldu\u201d. Erm\u0259ni bicliyi burada da \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc deyir. Bizimkil\u0259r onu d\u0259li ed\u0259 bilmir. Arxay\u0131n olun, \u201c\u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00f6z ba\u015f\u0131m\u0131za \u0259ng\u0259l-k\u0259l\u0259f\u201d (Sabir) olan bizl\u0259ri yaln\u0131z sap\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n olan baltalar d\u0259li ed\u0259 bil\u0259r. Hac\u0131 Nurular\u0131, Kefli \u0130sg\u0259nd\u0259rl\u0259ri&#8230; \u201ck\u0259s\u0259n\u201d \u00f6z milli baltalar\u0131m\u0131zd\u0131r. H\u0259l\u0259 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0131\u011f\u0131ncaq da t\u0259\u015fkil etdik &#8211; \u201cD\u0259li y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131!\u201d. Biz bunu h\u0259m d\u0259 simvolik bir m\u0259kan anlam\u0131nda qavramal\u0131y\u0131q. C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonrak\u0131 d\u00f6n\u0259m &#8211; XX y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259ri b\u00fct\u00f6v m\u0259ml\u0259k\u0259t d\u0259li y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259kan idi.<\/p>\n<p>Doqquzuncu d\u0259li dil\u0259n\u00e7iliyi \u00f6z\u00fcn\u0259 ar bilib \u201cba\u015fmaq\u00e7\u0131lardan h\u0259r g\u00fcn be\u015f-alt\u0131 c\u00fct ba\u015fmaq al\u0131b \u0259lind\u0259 g\u0259zdirib satan\u201d Zeynalabdin adl\u0131 qoca bir ki\u015fidir. (Nizaminin k\u0259rpick\u0259s\u0259n qocas\u0131!) Arxas\u0131nca u\u015faqlar qa\u00e7\u0131b \u201cAy quz\u011fun, quz\u011fun\u201d dem\u0259kl\u0259 onu da d\u0259li edirl\u0259r. Bel\u0259 yerd\u0259 adam\u0131n dodaqlar\u0131ndan ac\u0131 bir nida qopur: Biz buyuq! M\u0259g\u0259r bu u\u015faqlar\u0131n atalar\u0131 yoxdur? Arxetip \u00f6lm\u00fcr, \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr! G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, onlar\u0131n da atalar\u0131 onlar\u0131 bu c\u00fcr b\u00f6y\u00fcd\u00fcb!<\/p>\n<p>Onuncu d\u0259li yaz\u0131q, fa\u011f\u0131r Mirz\u0259 Al\u0131 ki\u015fidir. \u201cBu b\u0259db\u0259xt bir n\u0259f\u0259r il\u0259 s\u00f6hb\u0259t etdikd\u0259 n\u0259d\u0259n olursa, bir d\u0259f\u0259 deyir: &#8211; Nam\u0259rd\u0259m, \u0259g\u0259r bu i\u015fi bel\u0259 etm\u0259s\u0259m\u201d. Yaz\u0131q ki\u015finin kitab\u0131 bununla da ba\u011flan\u0131r. \u201cAl\u0131 ki\u015fi bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcr dal\u0131nca \u015f\u0259h\u0259rin hesabs\u0131z u\u015faqlar\u0131 t\u00f6k\u00fcl\u00fcb \u201cay nam\u0259r, nam\u0259rd!\u201d &#8211; dey\u0259r\u0259k g\u0259lirl\u0259r\u201d. Mill\u0259tin \u00fcr\u0259yi bunula da soyumur. C\u0259naz\u0259sinin arxas\u0131nca da d\u00fc\u015f\u00fcb q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rlar: \u201cAy nam\u0259rd, bizi qoyub hara gedirs\u0259n?\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, on birinci d\u0259li he\u00e7 n\u0259d\u0259n \u201cfarmazon\u201d adland\u0131r\u0131lan birisidir. \u201cBu adam lab\u00fcdd qal\u0131b gedib miravoy suda camaat\u0131n \u0259lind\u0259n \u015fikay\u0259t edir\u201d. N\u0259tic\u0259 n\u0259 olur? \u201cSudya\u201d \u201cfarmazon\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn he\u00e7 bir m\u0259naya malik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcb i\u015fi ba\u011flay\u0131r. Bundan sonra camaat birincinin yaxas\u0131n\u0131n burax\u0131b d\u00fc\u015f\u00fcr \u201csudya\u201dn\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259. \u201cSudya bazara, k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xanda h\u0259r yerd\u0259 \u201cfarmazon\u201d, \u201cfarmazon\u201d s\u0259si e\u015fidir\u201d. Sonda \u0259lacs\u0131z qalan \u201csudya\u201d istefa verib ba\u015f g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Rusiya \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin birin\u0259 gedir. Hekay\u0259 bu x\u0259b\u0259rl\u0259 d\u0259 bitir. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, on bir \u201cd\u0259li\u201dd\u0259n c\u0259mi ikic\u0259 n\u0259f\u0259r \u00f6z can\u0131n\u0131 salamat qurtara bilir. \u018fsl h\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 bel\u0259 deyildir. Yaz\u0131\u00e7\u0131 m\u0259tnboyu oxucuya ipuclar\u0131 verir:<strong>\u00a0\u201c<\/strong>\u018flav\u0259 bunu dem\u0259liy\u0259m, \u015f\u0259h\u0259rimiz ba\u015fdan-aya\u011fa t\u00fch\u0259fl\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri idi: cavanlar\u0131 t\u00fch\u0259f, q\u043ecalar\u0131 t\u00fch\u0259f, b\u0259yl\u0259ri, xanlar\u0131, axundlar\u0131, m\u0259rsiy\u0259xanlar\u0131, seyidl\u0259ri h\u0259m\u00e7inin t\u00fch\u0259f. \u018fhalisi \u043en mind\u0259n ziyada \u043elmayan \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 d\u00f6rd m\u0259zh\u0259b var idi. M\u043ellalar ax\u015famad\u0259\u043a m\u00fcbariz\u0259d\u0259 idil\u0259r\u201d. D\u0259h\u015f\u0259tli m\u0259nz\u0259rdir! T\u0259hkiy\u0259\u00e7i, bu g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259nin g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rini camaat\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259n se\u00e7ib biz\u0259 t\u0259qdim etdiyi on bir d\u0259linin simvolik \u00f6rt\u00fcy\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f obrazlar\u0131 il\u0259 canland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bir xat\u0131rlatma: \u00c7exovun \u201c6 \u2116 li palata\u201ds\u0131nda be\u015f, Mirz\u0259 C\u0259lilin \u201cD\u0259li y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131\u201dnda is\u0259 alt\u0131 d\u0259li obraz\u0131 vard\u0131r. H\u0259kim Andrey Yefim\u0131\u00e7 Raginin g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259 il\u0259 Haqverdiyev d\u0259lil\u0259rind\u0259n birinin fikri aras\u0131ndak\u0131 \u00e7ox q\u0259rib\u0259 bir b\u0259nz\u0259yi\u015f vard\u0131r: \u201cAdamlar\u0131n d\u0259li olmas\u0131na mane olmaq laz\u0131m deyildir\u201d. (\u201c6 \u2116 li palata\u201d) \u201cD\u0259lili\u043a yax\u015f\u0131 \u015feydir, q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f u\u015faqlar da\u015flamasalar\u201d. (\u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d) Da\u015flamaq &#8211; bu art\u0131q mentalitetd\u0259n g\u0259l\u0259n \u00e7ox \u0259ski arxetipdir.<\/p>\n<p>D\u0259liliyin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 sosial-psixoloji amill\u0259rin durdu\u011funu b\u0259dii s\u00f6z\u00fcn q\u00fcdr\u0259ti il\u0259 oxucuya \u00e7atd\u0131ran yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n g\u0259ldiyi \u201cson q\u0259na\u0259t\u201d budur: \u201c\u0130\u015f y\u043ex, pe\u015f\u0259 y\u043ex, cibl\u0259rind\u0259 pul \u00e7\u043ex \u2013 n\u0259 etsinl\u0259r? \u00dc\u00e7 y\u043el var idi: qumar, i\u00e7\u043ai m\u0259clisi, biri d\u0259 m\u043ella d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259\u043a. \u00d6zl\u0259ri n\u0259 Allah bilirdil\u0259r, n\u0259 \u015feytan\u201d. T\u0259bii ki, bu, \u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d ya\u015fayanlar\u0131n q\u0259na\u0259ti idi. \u018fg\u0259r Allah\u0131 tan\u0131sayd\u0131lar, \u0259xlaqa zidd h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n, h\u0259r c\u00fcr z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259k\u0259rdil\u0259r. Bu da m\u0259tnin ana materiyas\u0131ndan g\u0259l\u0259n s\u0259s &#8211; Haqverdiyevin m\u00f6vqeyi!<\/p>\n<p>\u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d hekay\u0259sini tipaj qalereyas\u0131 adland\u0131rmaq olar. \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev bu hekay\u0259si il\u0259 g\u0259nc yazarlara sanki virtual bir \u201cmaster-klass\u201d ke\u00e7ir. M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r: \u201cT\u00fch\u0259fl\u0259rd\u0259n bu alt\u0131 n\u0259f\u0259ri saymaqla i\u043atifa edib dem\u0259liy\u0259m \u043ai, bizim cavan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn bu adamlar\u0131n h\u0259r biri bir tip, h\u0259r biri bir \u043a\u043emediya \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259hr\u0259man \u043elma\u011fa layiqdir\u201d. Bel\u0259likl\u0259, hekay\u0259nin simvolik oyun, ill\u00fcziya, maska konsepsiyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011funu da unutmamal\u0131y\u0131q&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kulis.az dahi yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fbd\u00fcrr\u0259himb\u0259y Haqverdiyevin an\u0131m g\u00fcn\u00fcnd\u0259 t\u0259nqid\u00e7i Mehman Qaraxano\u011flunun \u201c\u018fd\u0259biyyat\u0131miz\u0131n \u201chaqq m\u00f6vcud\u201du\u201d essesini t\u0259qdim edir \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyevin \u201cUca da\u011f ba\u015f\u0131nda\u201d hekay\u0259si q\u0259dim bir \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259sviri il\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11966,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-11964","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11964"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11967,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11964\/revisions\/11967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mecra.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}