Müəllifi Vasif Əlihüseyn olan “25-dən 26-na KEÇMƏYƏN GECƏ” kitabı XX əsrin ən dəhşətli soyqırımlarından biri – Xocalı soyqırımı haqqında yazılmış dəyərli əsərlərdən biridir. Kitab adından da göründüyü kimi, 25 fevraldan 26 fevrala keçən və tarixə qanlı səhifə kimi yazılan o gecənin ağrı-acısını, insanların yaşadığı iztirabları oxucuya çatdırır.
Vasif Əlihüseyn 1985-ci ildə Cəlilabad rayonunun Muğan kəndində anadan olmuşdur. Moskva Sosial Dövlət Universitetinin filologiya və Bakı Slavyan Universitetinin Yaradıcılıq fakültələrini bitirmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür. “Ayrılığın rəngi”, “Divara yazılmış azadlıq sözü”, “Cənnət yolçuları”, “Azmış kimi…” kimi şeir və esselər kitablarının müəllifidir. Artıq 15 ildir ki, peşəkar jurnalistika ilə məşğuldur və Mecra.az informasiya agentliyinin təsisçisi və baş redaktorudur.
Onun yaradıcılığı əsasən milli-mənəvi dəyərlərə, tarixi həqiqətlərin işıqlandırılmasına həsr olunmuşdur.“25-dən 26-na KEÇMƏYƏN GECƏ ” kitabı XX əsrin ən dəhşətli soyqırımı olan Xocalı faciəsindən bəhs edir. Müəllif məşhurların Xocalı faciəsinə münasibətini öyrənmiş, bununla yanaşı, əsirləri və hadisə şahidlərini danışdırmış, Xocalı faciəsi ilə bağlı vacib məlumatları kitabda toplamışdır. Bu baxımdan əsər təkcə bədii deyil, həm də sənədli-tarixi əhəmiyyət daşıyır.
Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biridir. Uzun illər həsrət və nisgil ilə anılan Xocalı artıq azaddır. Bu gün Xocalı sakinləri doğma yurdlarına qayıdır, dağıdılmış evlərin yerində yeni evlər tikilir, küçələrdə yenidən uşaq səsləri eşidilir. Bu qayıdış təkcə torpağa dönüş deyil – bu, ləyaqətin, ədalətin və milli iradənin təntənəsidir. Ancaq azadlıq keçmişi unutmaq demək deyil. Əksinə, azad torpaqda yaşamaq üçün keçmişi xatırlamaq, tarixdən dərs çıxarmaq daha da vacibdir. Xocalıda baş verənlər təkcə bir şəhərin faciəsi deyildi; bu, bütöv bir xalqın yaddaşına yazılmış ağrı idi.
Bu gün Xocalıya qayıdan hər bir sakin həm də tarixin canlı şahididir. Onların qayıdışı göstərir ki, zaman keçsə də, ədalət gec də olsa öz yerini tapır. Lakin gələcək nəsillər bilməlidir ki, bu torpaqlar hansı çətinliklər, hansı itkilər bahasına yenidən Vətən oldu. Tarixi unutmaq onu təkrar yaşamaq riskini artırır. Buna görə də Xocalı həqiqətləri məktəblərdə öyrədilməli, kitablar yazılmalı, sənədli filmlər çəkilməli, anım tədbirləri keçirilməlidir. Xocalının azadlığı qürur mənbəyimizdirsə, onun keçmişi də yaddaşımızın ayrılmaz hissəsidir.
Biz həm qurmalı, həm də xatırlamalıyıq. Həm gələcəyə baxmalı, həm də keçmişdən dərs almalıyıq. Çünki yaddaşını qoruyan xalq güclü olur. Xocalı faciəsinin unudulmaması hər bir azərbaycanlının mənəvi borcudur. Bu cür kitablar gələcək nəslin tarixi həqiqətləri bilməsi, milli yaddaşın qorunması və ədalətin bərqərar olması üçün mühüm rol oynayır. Tarix yalnız xatırlandıqda və öyrənildikdə yaşamağa davam edir. Əks halda, zaman keçdikcə faciələrin üzərinə unutqanlıq kölgəsi düşə bilər. Xocalı soyqırımı ilə bağlı yazılan kitabların əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, onlar həm tarixi faktları sənədləşdirir, həm də faciənin insani tərəfini – ağrını, itkini, ümidi və mübarizəni – oxucuya çatdırır. Belə əsərlər vətənpərvərlik ruhunun formalaşmasına, gənclərin milli kimlik və tarix şüurunun möhkəmlənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda dünya ictimaiyyətinə həqiqətlərin çatdırılması baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Nəticə etibarilə, “25-dən 26-na KEÇMƏYƏN GECƏ ” kimi əsərlər təkcə ədəbi nümunə deyil, həm də milli yaddaşın qoruyucusudur. Xocalı faciəsinin unudulmaması və gələcək nəsillərin bu qanlı tarixdən xəbərdar olması üçün belə kitabların yazılması və oxunması olduqca vacibdir.
Əpoş Vəliyev, AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
